Zdrowie mężczyzny · Jądra
Żylaki powrózka nasiennego - objawy, płodność i leczenie
Żylaki powrózka nasiennego (varicocele) to poszerzone żyły splotu wiciowatego nad jądrem, prawie zawsze po lewej stronie. Występują u około 15% mężczyzn i u większości nie dają dolegliwości ani nie wymagają leczenia. Mają jednak znaczenie dla płodności - są częstsze u mężczyzn leczących się z powodu niepłodności i mogą pogarszać parametry nasienia. Leczy się je, gdy powodują ból lub przy określonych zaburzeniach płodności.
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Sam fakt posiadania żylaków nie jest wskazaniem do zabiegu. Wytyczne EAU zalecają leczenie przede wszystkim przy wyczuwalnych żylakach z nieprawidłowym badaniem nasienia u mężczyzny z niepłodnością pary, przy dolegliwościach bólowych oraz u nastolatków z zahamowaniem wzrostu jądra.
Co to są żylaki powrózka nasiennego
Krew z jądra odpływa siecią żył tworzących splot wiciowaty, który przechodzi w żyłę jądrową. Gdy zastawki w tej żyle są niewydolne, krew cofa się i żyły się poszerzają. Lewa żyła jądrowa uchodzi do żyły nerkowej pod kątem prostym i jest dłuższa, dlatego żylaki w około 90% przypadków są lewostronne.
Poszerzone żyły podnoszą temperaturę jądra i zaburzają jego ukrwienie, co tłumaczy wpływ na produkcję plemników. Budowę powrózka opisujemy w artykule jądra męskie - budowa.
Objawy żylaków powrózka
- miękkie, kręte zgrubienie nad jądrem, opisywane jako „worek robaków”, lepiej wyczuwalne na stojąco,
- uczucie ciężkości lub tępy ból moszny nasilający się pod koniec dnia, po wysiłku i długim staniu, ustępujący w pozycji leżącej,
- czasem mniejsze jądro po stronie żylaków,
- często brak objawów - żylaki wykrywa się przy diagnostyce niepłodności.
Żylaki prawostronne, pojawiające się nagle w dorosłym wieku lub niezmniejszające się w pozycji leżącej wymagają dodatkowej diagnostyki jamy brzusznej, bo mogą być skutkiem ucisku na żyłę.
Kiedy pilnie do lekarza
- Nagły, silny ból jądra, zwłaszcza z obrzękiem, nudnościami lub wymiotami - może to być skręt jądra. Liczą się godziny: dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, nie czekaj na teleporadę.
- Ból i obrzęk z gorączką albo szybko narastające zaczerwienienie moszny - wizyta u lekarza tego samego dnia.
- Twardy, niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze - pilna konsultacja urologiczna i USG moszny w ciągu kilku dni.
- Bolesne uwypuklenie w pachwinie lub mosznie, którego nie da się wsunąć, z bólem brzucha lub wymiotami - możliwe uwięźnięcie przepukliny, 112 lub SOR.
Stopnie żylaków powrózka nasiennego
| Stopień | Badanie | Znaczenie |
|---|---|---|
| Subkliniczne | niewyczuwalne, widoczne tylko w USG | leczenia zwykle się nie zaleca |
| I | wyczuwalne tylko przy parciu (próba Valsalvy) | ocena zależna od nasienia i objawów |
| II | wyczuwalne w spoczynku, niewidoczne | ocena zależna od nasienia i objawów |
| III | widoczne przez skórę moszny | częściej dolegliwości |
Wpływ na płodność i testosteron
Żylaki są wyraźnie częstsze u mężczyzn z niepłodnością niż w populacji ogólnej i wiążą się z gorszymi parametrami nasienia (liczba, ruchliwość, budowa plemników) oraz większą fragmentacją DNA plemników. Nie każdy mężczyzna z żylakami ma jednak problem z płodnością - wielu zostaje ojcami bez leczenia.
Związek z testosteronem jest mniej pewny: w części badań mężczyźni z żylakami mieli niższy testosteron, a po zabiegu obserwowano jego wzrost, ale dowody są ograniczone i obniżony testosteron nie jest samodzielnym wskazaniem do operacji według wytycznych. Jeśli masz objawy niedoboru, potrzebna jest standardowa diagnostyka - patrz niski testosteron - objawy. O staraniach o dziecko: płodność męska, TRT a płodność.
Diagnostyka
Badanie moszny na stojąco
Lekarz ocenia żyły w spoczynku i przy parciu oraz wielkość obu jąder.
USG moszny z dopplerem
Mierzy szerokość żył i cofanie się krwi, ocenia objętość jąder.
Badanie nasienia
Przy staraniach o dziecko lub przed decyzją o zabiegu - zwykle co najmniej dwa badania.
Hormony
Przy podejrzeniu zaburzeń produkcji plemników lub niedoboru testosteronu - m.in. testosteron, LH i FSH.
Kiedy leczyć - operacja czy embolizacja
Leczenie rozważa się przy: wyczuwalnych żylakach z nieprawidłowym badaniem nasienia u mężczyzny z niepłodnością pary, gdy partnerka nie ma istotnych problemów z płodnością; przewlekłym bólu niereagującym na leczenie zachowawcze; u nastolatków - przy zahamowaniu wzrostu jądra lub pogorszeniu parametrów nasienia. Żylaków subklinicznych zwykle się nie leczy.
- Mikrochirurgiczne podwiązanie żył z dostępu podpachwinowego lub pachwinowego - metoda o najmniejszym odsetku nawrotów i powikłań, takich jak wodniak.
- Podwiązanie laparoskopowe lub otwarte zaotrzewnowe - stosowane, ale z większym ryzykiem nawrotu lub wodniaka.
- Przezskórna embolizacja - zamknięcie żyły od środka przez cewnik wprowadzony do naczynia, bez cięcia w pachwinie; wykonuje ją radiolog zabiegowy.
Poprawa nasienia, jeśli następuje, widoczna jest dopiero po kilku miesiącach, a zabieg nie gwarantuje ciąży. O metodzie decyduje urolog z pacjentem. Nie ma leków ani suplementów, które usuwają żylaki powrózka.
| Cecha | Mikrochirurgiczne podwiązanie żył | Przezskórna embolizacja |
|---|---|---|
| Kto wykonuje | urolog (mikrochirurg) | radiolog zabiegowy |
| Dostęp | małe cięcie w pachwinie lub poniżej niej | wkłucie do żyły (np. w pachwinie lub na szyi), bez cięcia przy jądrze |
| Znieczulenie | zwykle ogólne lub podpajęczynówkowe, czasem miejscowe | zwykle miejscowe w miejscu wkłucia |
| Nawroty i wodniak po zabiegu | wg EAU najmniej nawrotów i powikłań spośród metod operacyjnych | skuteczna; wodniak po zabiegu bardzo rzadki, odsetek nawrotów zależy od budowy żył i doświadczenia ośrodka |
| Promieniowanie RTG | nie | tak (zabieg pod kontrolą fluoroskopii) |
| Powrót do aktywności | zwykle po kilku dniach; wysiłek później, wg zaleceń | zwykle po kilku dniach; wysiłek później, wg zaleceń |
Żylaki powrózka nasiennego u nastolatków
Żylaki powrózka pojawiają się zwykle w okresie dojrzewania i są częste u nastolatków. U większości nie wymagają zabiegu, ale wymagają kontroli, bo mogą hamować wzrost jądra po tej samej stronie. Według wytycznych EAU dotyczących urologii dziecięcej leczenie rozważa się głównie, gdy:
- jądro po stronie żylaków jest wyraźnie mniejsze i nie nadrabia wzrostu w kolejnych kontrolach,
- współistnieje inna choroba jądra wpływająca na płodność,
- żylaki są obustronne i wyczuwalne,
- u starszego nastolatka badanie nasienia jest nieprawidłowe,
- żylaki powodują dolegliwości.
Pozostałych nastolatków się obserwuje - zwykle z okresowym badaniem i USG z pomiarem objętości jąder. Ocenę prowadzi urolog lub chirurg dziecięcy.
Najczęstsze pytania
Czy żylaki powrózka nasiennego są groźne?
Zwykle nie. U większości mężczyzn nie dają objawów i nie wymagają leczenia. Mają znaczenie przy niepłodności, przewlekłym bólu i u nastolatków z zahamowaniem wzrostu jądra. Nagle powstałe żylaki prawostronne wymagają dodatkowej diagnostyki.
Czy żylaki powrózka powodują niepłodność?
Mogą pogarszać parametry nasienia i są częstsze u mężczyzn z niepłodnością, ale wielu mężczyzn z żylakami ma dzieci bez leczenia. O wpływie w konkretnym przypadku mówi badanie nasienia.
Czy żylaki powrózka obniżają testosteron?
W części badań mężczyźni z żylakami mieli niższy testosteron, a po zabiegu obserwowano jego wzrost, ale dowody są ograniczone. Niski testosteron sam w sobie nie jest według wytycznych wskazaniem do operacji żylaków.
Co jest lepsze: embolizacja czy operacja żylaków powrózka?
Obie metody są skuteczne. Mikrochirurgiczne podwiązanie ma najmniej nawrotów i powikłań, embolizacja nie wymaga cięcia w pachwinie. Wybór zależy od dostępności, budowy naczyń i doświadczenia ośrodka, a decyzję podejmuje urolog z pacjentem.
Kiedy po zabiegu na żylaki widać poprawę nasienia?
Najwcześniej po około trzech miesiącach, bo tyle trwa wytworzenie nowych plemników; ocena zwykle obejmuje kilka miesięcy. Poprawa nie występuje u wszystkich, a zabieg nie gwarantuje ciąży.
Konsultacja z lekarzem online
Masz rozpoznane żylaki powrózka i zastanawiasz się, czy to wpływa na płodność lub testosteron? Lekarz na konsultacji online omówi wyniki USG, nasienia i hormonów i wskaże, czy potrzebna jest wizyta u urologa. Możesz też wybrać androloga online.
Zobacz, jak przygotować się do pierwszej wizyty. Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Teleporady codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Zdrowie mężczyzny - więcej w tym dziale
Źródła
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Paediatric Urology (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/paediatric-urology