Edukacja · Zdrowie seksualne
Libido u mężczyzn - co to jest, skąd spadek popędu i jak go zwiększyć
Spadek libido to jeden z najczęstszych objawów niskiego testosteronu, ale niski testosteron nie jest jedyną przyczyną spadku libido. Skąd się bierze spadek libido i co naprawdę pomaga?
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Libido - co to jest
Libido to popęd seksualny, czyli ochota na seks i zainteresowanie aktywnością seksualną. U mężczyzn zależy od hormonów - przede wszystkim testosteronu - ale też od nastroju, zmęczenia, relacji z partnerką lub partnerem, chorób i przyjmowanych leków.
Libido to coś innego niż erekcja: można mieć ochotę na seks i jednocześnie problemy ze wzwodem - albo odwrotnie. Jeśli kłopot dotyczy głównie wzwodu, zobacz zaburzenia erekcji.
Co steruje libido u mężczyzn?
Popęd seksualny to wynik współdziałania hormonów, neuroprzekaźników i czynników psychologicznych. Testosteron jest niezbędny, ale nie wystarczający sam w sobie.
Czynniki hormonalne
- Testosteron - kluczowy hormon popędu
- Estradiol - zarówno nadmiar, jak i głęboki niedobór mogą obniżać libido; zakres referencyjny podaje laboratorium
- Prolaktyna - podwyższona hamuje libido i erekcję
- Tarczyca - niedoczynność obniża popęd
Czynniki niehormonalne
- Dopamina - neuroprzekaźnik pożądania i motywacji
- Serotonina - nadmiar (SSRI) hamuje libido i orgazm
- Stres/kortyzol - wyłącza oś reprodukcyjną
- Sen - tydzień snu po 5 godzin na dobę obniżył T o 1-5% (Leproult i Van Cauter, 2011)
Przyczyny obniżonego libido - diagnostyka krok po kroku
- Krok 1 - Hormony: testosteron całkowity, SHBG, estradiol, prolaktyna, TSH (rano, na czczo)
- Krok 2 - Leki: SSRI, beta-blokery, finasteryd, opioidy, sterydy anaboliczne - wszystkie mogą obniżać libido
- Krok 3 - Styl życia: sen, stres, alkohol, otyłość - każdy z tych czynników wpływa na T i dopaminę
- Krok 4 - Psychologia: depresja, lęk, problemy w związku - często pomijane, choć równie ważne jak hormony
Spadek libido po 30, 40 i 50 - co jest normą
Popęd seksualny naturalnie zmienia się z wiekiem, ale stopniowo. Testosteron spada średnio o ok. 1% rocznie, dlatego u zdrowego mężczyzny różnica między 30. a 50. rokiem życia jest zwykle umiarkowana.
- Wahania są normalne - przy stresie, zmęczeniu, chorobie czy problemach w związku libido może spaść na kilka tygodni.
- Nagły lub wyraźny spadek, który trwa miesiącami - w każdym wieku - warto wyjaśnić, a nie przypisywać „wiekowi”.
- Spadek libido razem ze zmęczeniem, słabszymi erekcjami i utratą siły może wskazywać na niedobór testosteronu - zobacz objawy niskiego testosteronu.
Jak zwiększyć libido u mężczyzn - co ma potwierdzone działanie
Najlepsze efekty daje leczenie przyczyny, a nie „środki na libido”. Co ma potwierdzone działanie:
- Leczenie niedoboru testosteronu - jeśli badania go potwierdzą; poprawa libido pojawia się zwykle po kilku tygodniach, pełny efekt po kilku miesiącach. U mężczyzn z prawidłowym poziomem dodatkowy testosteron nie poprawia libido.
- Zmiana leku obniżającego libido - np. niektórych leków przeciwdepresyjnych, zawsze w porozumieniu z lekarzem.
- Leczenie depresji, zaburzeń snu i chorób przewlekłych.
- Ruch i redukcja masy ciała - poprawiają samopoczucie, a u mężczyzn z otyłością także poziom testosteronu.
- Ograniczenie alkoholu.
- Terapia par lub seksuologiczna - gdy w tle są napięcia w związku lub stres związany z seksem.
Suplementy „na libido” mają słabe dowody działania. Zacznij od badań - testosteron, prolaktyna i estradiol.
Najczęściej zadawane pytania o libido
Czy niskie libido zawsze oznacza niski testosteron?
Nie. Libido zależy od wielu czynników: testosteron, estradiol, prolaktyna, dopamina, stres, sen, leki (SSRI, beta-blokery), relacja z partnerem. Niski T jest jedną z przyczyn, ale nie jedyną.
Jaki poziom testosteronu jest potrzebny do prawidłowego libido?
W badaniu EMAS objawy seksualne pojawiały się częściej przy testosteronie poniżej ok. 8-11 nmol/l; wytyczne EAU przyjmują próg 12 nmol/l (ok. 350 ng/dl). Powyżej tego zakresu dalszy wzrost T ma niewielki wpływ na popęd seksualny.
Czy TRT poprawi moje libido?
Jeśli przyczyną niskiego libido jest hipogonadyzm (T <12 nmol/l, czyli ok. 350 ng/dl) - zwykle tak, choć efekt różni się między pacjentami. Jeśli T jest prawidłowy, a przyczyna leży gdzie indziej (depresja, leki, stres) - TRT nie pomoże.
Czy leki antydepresyjne (SSRI) obniżają libido?
Tak - zaburzenia seksualne zgłasza od ok. 30 do 70% pacjentów przyjmujących SSRI, zależnie od leku: obniżone libido, opóźniony orgazm, anorgazmię. Bupropion i mirtazapina mają mniejszy wpływ na funkcje seksualne.
Czy wysoki estradiol u mężczyzn obniża libido?
Może. Stosunek T/E2 jest ważniejszy niż każda wartość z osobna. Wysoki estradiol przy niskim testosteronie sprzyja obniżeniu libido, ginekomastii i zatrzymaniu wody. Na TRT lekarz może oznaczyć estradiol, gdy pojawią się objawy (np. tkliwość piersi).
Czy stres może całkowicie wyłączyć libido?
Tak. Chroniczny stres podnosi kortyzol, który hamuje oś HPG (podwzgórze - przysadka - gonady), obniżając T i dopaminę. Jednocześnie aktywuje tryb „walcz lub uciekaj”, który wyłącza funkcje reprodukcyjne.
Więcej na ten temat
Spadło Ci libido?
Zbadaj testosteron, estradiol i prolaktynę, a wyniki omów z lekarzem na konsultacji online - pierwsza wizyta 149 zł.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Potencja i seks - więcej w tym dziale
Źródła
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Leproult R., Van Cauter E. Effect of 1 week of sleep restriction on testosterone levels in young healthy men. JAMA. 2011;305(21):2173–2174. doi.org/10.1001/jama.2011.710