Zdrowie intymne
Stulejka - co to jest, jak wygląda i jak się ją leczy
Stulejka (fimoza) to zwężenie ujścia napletka, przez które nie da się go zsunąć z żołędzi prącia albo zsuwa się z trudem i bólem. Wyróżnia się stulejkę fizjologiczną - naturalną u małych chłopców i zwykle ustępującą z wiekiem - oraz patologiczną (nabytą), związaną z bliznowaceniem napletka, która wymaga leczenia. U nastolatków i dorosłych - szczególnie gdy pojawia się ból, pękanie skóry, stany zapalne lub trudności przy oddawaniu moczu - wymaga oceny lekarza. Leczenie zaczyna się zwykle od maści ze steroidem, a gdy ona nie wystarcza, rozważa się zabieg.
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Nie odciągaj napletka na siłę - to może spowodować pęknięcia, bliznowacenie i pogorszenie zwężenia, a nawet parafimozę. Napletek zaciśnięty za żołędzią, którego nie da się nasunąć z powrotem, to stan pilny.
Stulejka - co to jest i od czego się robi
Napletek to fałd skóry pokrywający żołądź. U noworodka jest on fizjologicznie zrośnięty z żołędzią, a jego ujście jest wąskie - to tzw. stulejka fizjologiczna. Zrosty rozdzielają się stopniowo, m.in. dzięki samoistnym wzwodom i gromadzącej się mazi napletkowej.
Stulejka nabyta (patologiczna) powstaje, gdy wcześniej ruchomy napletek staje się zwężony i bliznowaty. Najczęstsze przyczyny to:
- nawracające stany zapalne żołędzi i napletka (np. przy cukrzycy, niedostatecznej higienie),
- liszaj twardzinowy (przewlekła choroba skóry, która powoduje białawe, stwardniałe zmiany i bliznowacenie napletka),
- urazy i mikropęknięcia, w tym po wielokrotnym odciąganiu napletka na siłę.
Budowę narządów płciowych opisujemy w artykule budowa penisa.
Stulejka u dzieci i nastolatków - kiedy do lekarza
Według wytycznych EAU pod koniec pierwszego roku życia napletek daje się odprowadzić tylko u około połowy chłopców. Odsetek ten rośnie z wiekiem: stulejkę ma ok. 8% chłopców w wieku 6-7 lat i już tylko ok. 1% w wieku 16-18 lat. Brak możliwości zsunięcia napletka u małego dziecka, bez dolegliwości, zwykle nie wymaga leczenia.
Z lekarzem (pediatrą, chirurgiem lub urologiem dziecięcym) warto porozmawiać, gdy u nastolatka w wieku ok. 12-14 lat napletek nadal się nie odsuwa, pojawia się „balonowanie” napletka przy oddawaniu moczu z osłabionym strumieniem, nawracające zapalenia, ból przy wzwodzie lub bliznowaty, biały pierścień na ujściu napletka. Rodzice nie powinni samodzielnie i siłą odciągać napletka dziecka.
Jak wygląda stulejka u dorosłych
U dorosłego mężczyzny stulejka może mieć różne nasilenie:
- pełna - napletka nie da się zsunąć w ogóle, ujście bywa punktowe,
- częściowa - napletek zsuwa się w spoczynku, ale nie przy wzwodzie, albo tylko z bólem,
- z bliznowaceniem - na brzegu napletka widoczny jest biały, sztywny pierścień, skóra łatwo pęka.
Typowe dolegliwości to ból lub pieczenie podczas stosunku i masturbacji, pękanie skóry napletka, trudność w utrzymaniu higieny, nawracające zapalenia oraz trudności z oddawaniem moczu. Stulejka może też przyczyniać się do bólu przy wzwodzie i obniżać komfort życia seksualnego - co bywa mylone z zaburzeniami erekcji.
Czy stulejka jest groźna
Sama stulejka nie jest stanem zagrożenia, ale nieleczona sprzyja przewlekłym stanom zapalnym, a w przypadku liszaja twardzinowego - postępującemu bliznowaceniu, które może obejmować także ujście cewki moczowej. Przewlekły stan zapalny i stulejka u dorosłych są w wytycznych EAU wymieniane wśród czynników ryzyka raka prącia (choroby rzadkiej), dlatego zmian, które nie goją się lub się powiększają, nie należy lekceważyć.
Stulejka a parafimoza - stan nagły
Parafimoza to sytuacja, w której zwężony napletek zsunięty za żołądź - np. podczas stosunku, masturbacji, mycia czy cewnikowania - zaciska się i nie da się go nasunąć z powrotem. Zaciśnięty pierścień utrudnia odpływ krwi, więc żołądź szybko puchnie, a obrzęk dodatkowo blokuje napletek.
Kiedy pilnie do lekarza (SOR): napletek zaciśnięty za żołędzią, której nie da się przykryć, zwłaszcza gdy żołądź puchnie, sinieje lub bardzo boli. To stan nagły, bo może dojść do niedokrwienia żołędzi - nie czekaj na teleporadę. Pilnej pomocy wymaga też całkowita niemożność oddania moczu oraz silny, narastający ból z obrzękiem i gorączką.
Nie próbuj na siłę nasuwać napletka, jeśli nie udaje się to delikatnie. Po opanowaniu parafimozy lekarz zwykle zaleca leczenie stulejki, często zabiegowe, bo epizod może się powtórzyć.
Maść na stulejkę - leczenie zachowawcze
Pierwszym etapem leczenia stulejki u chłopców i u wielu dorosłych jest maść lub krem z glikokortykosteroidem stosowany na zwężony pierścień napletka. Leczenie trwa zwykle kilka tygodni, w wytycznych dziecięcych 4-8 tygodni. Steroid zmniejsza stan zapalny i zwiększa elastyczność skóry; w trakcie leczenia, po ustąpieniu bólu, zaleca się delikatne, niebolesne rozciąganie napletka podczas kąpieli.
Rodzaj maści, jej moc i czas stosowania dobiera lekarz - to leki na receptę, a ich nieprawidłowe, długotrwałe stosowanie może powodować ścieńczenie skóry. Przy współistniejącym zapaleniu grzybiczym lub bakteryjnym lekarz może zalecić leczenie przeciwgrzybicze lub przeciwbakteryjne. U dorosłych ważne jest też wykluczenie cukrzycy, która sprzyja nawracającym zapaleniom.
Jak pozbyć się stulejki w domu? Bezpiecznie można jedynie dbać o higienę i delikatnie rozciągać napletek bez bólu. Samodzielne „rozrywanie” zwężenia, nacinanie czy stosowanie przypadkowych preparatów prowadzi do urazów i bliznowacenia.
Zabieg stulejki - kiedy i jak
Zabieg wykonuje urolog lub chirurg, najczęściej w znieczuleniu miejscowym u dorosłych i ogólnym u dzieci. Wygląd po operacji stulejki zależy od wybranej techniki - przy obrzezaniu żołądź pozostaje odsłonięta. Szczegóły: obrzezanie - rodzaje, wskazania, zalety i wady.
Wskazania
Brak poprawy po leczeniu maścią, bliznowata stulejka (np. w liszaju twardzinowym), nawracające zapalenia, trudności z oddawaniem moczu lub przebyta parafimoza.
Plastyka napletka
Poszerzenie zwężonego pierścienia z zachowaniem napletka - możliwa przy mniej nasilonych zmianach.
Obrzezanie
Usunięcie napletka w całości lub części - metoda z najmniejszym ryzykiem nawrotu, preferowana zwłaszcza przy liszaju twardzinowym.
Gojenie
Gojenie skóry trwa zwykle kilka tygodni; przez ten czas zaleca się wstrzemięźliwość seksualną i przestrzeganie wskazówek chirurga dotyczących higieny rany. Czas powrotu do współżycia ustala operujący lekarz.
Co może zrobić lekarz online
Na konsultacji online lekarz zbierze wywiad, oceni dolegliwości i zaproponuje dalsze kroki. Stulejka wymaga jednak zwykle obejrzenia - dlatego lekarz może skierować Cię na wizytę stacjonarną do urologa lub dermatologa, zwłaszcza przy podejrzeniu liszaja twardzinowego, zmian, które się nie goją, lub kwalifikacji do zabiegu. Jeśli stulejce towarzyszą problemy z erekcją lub wytryskiem, możesz omówić je z andrologiem online.
Najczęstsze pytania
Czy stulejka znika sama?
U dzieci zwykle tak - stulejka fizjologiczna ustępuje stopniowo i w wieku 16-18 lat utrzymuje się tylko u około 1% chłopców. Stulejka nabyta u dorosłych, związana z bliznowaceniem, samoistnie nie ustępuje i wymaga leczenia.
Jak długo stosuje się maść na stulejkę?
Zwykle kilka tygodni, w wytycznych dla dzieci 4-8 tygodni, raz lub dwa razy dziennie na zwężony pierścień napletka. Dokładny schemat i rodzaj maści ustala lekarz, a po zakończeniu leczenia ocenia efekt.
Co to jest parafimoza?
To stan, w którym zwężony napletek zsunięty za żołądź zaciska się i nie da się go nasunąć z powrotem. Żołądź puchnie i może dojść do jej niedokrwienia, dlatego parafimoza wymaga pilnej pomocy na SOR.
Czy stulejka przeszkadza we współżyciu?
Może - powoduje ból lub pękanie skóry napletka przy wzwodzie i stosunku, a także sprzyja zapaleniom. Po skutecznym leczeniu maścią lub zabiegu dolegliwości zwykle ustępują.
Czy można samodzielnie usunąć stulejkę?
Nie. Odciąganie napletka na siłę lub nacinanie go powoduje pęknięcia i blizny, które pogłębiają zwężenie. Bezpieczne jest tylko delikatne, niebolesne rozciąganie, najlepiej w trakcie leczenia zaleconego przez lekarza.
Czy stulejkę można wyleczyć bez operacji?
Często tak. U dzieci i u części dorosłych zwężenie ustępuje po kilku tygodniach stosowania maści ze steroidem połączonej z delikatnym rozciąganiem napletka. Stulejka bliznowata, np. w liszaju twardzinowym, zwykle wymaga jednak zabiegu.
Czy stulejka wpływa na erekcję i wytrysk?
Nie uszkadza mechanizmu erekcji, ale ból i pękanie napletka przy wzwodzie mogą osłabiać podniecenie i przyjemność, a lęk przed bólem - utrudniać współżycie. Po skutecznym leczeniu dolegliwości zwykle ustępują.
Do jakiego lekarza ze stulejką?
U dzieci do pediatry, chirurga lub urologa dziecięcego, u dorosłych do urologa; przy podejrzeniu chorób skóry, takich jak liszaj twardzinowy, także do dermatologa. Pierwszą ocenę objawów i plan dalszych kroków możesz omówić z lekarzem online.
Konsultacja z lekarzem online
Masz dolegliwości związane z napletkiem lub stulejką? Lekarz na konsultacji online oceni objawy, wyjaśni możliwe leczenie i - jeśli potrzebne jest badanie fizykalne - wskaże, do jakiego lekarza się zgłosić.
Zobacz, jak przygotować się do pierwszej wizyty. Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Teleporady codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Zdrowie mężczyzny - więcej w tym dziale
Źródła
- European Association of Urology / ESPU. EAU Guidelines on Paediatric Urology (aktualna edycja) - rozdział Phimosis. uroweb.org/guidelines/paediatric-urology
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Penile Cancer (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/penile-cancer
- American Academy of Pediatrics Task Force on Circumcision. Male Circumcision (Technical Report). Pediatrics. 2012;130(3):e756-e785. doi.org/10.1542/peds.2012-1990