Zdrowie seksualne mężczyzn
Zaburzenia erekcji (impotencja) - objawy, przyczyny i diagnostyka
Zaburzenia erekcji (ED, erectile dysfunction) dotyczą co trzeciego mężczyzny po 40. roku życia. Mogą być pierwszym objawem choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy lub niedoboru testosteronu - zanim pojawią się inne symptomy. Prawidłowa diagnoza przyczyny to klucz do skutecznego leczenia.
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Kluczowe fakty
Jak fizjologicznie działa erekcja
Erekcja to wynik skoordynowanego działania układu nerwowego (autonomicznego), naczyniowego i hormonalnego. Bodziec seksualny (fizyczny lub psychiczny) aktywuje nerwy przywspółczulne, które uwalniają tlenek azotu (NO) z komórek śródbłonka ciał jamistych prącia.
NO aktywuje cyklazę guanylanową, rośnie stężenie cGMP, mięśnie gładkie naczyń się rozkurczają, krew napływa do ciał jamistych i powstaje wzwód. Enzym fosfodiesteraza-5 (PDE-5) rozkłada cGMP, co kończy wzwód i przywraca stan spoczynkowy prącia. Inhibitory PDE-5 (sildenafil, tadalafil) hamują ten enzym, wydłużając wzwód.
Nocne wzwody (NPT - nocturnal penile tumescence) pojawiają się podczas fazy REM snu i są dowodem na sprawność mechanizmu naczyniowo-nerwowego. Ich obecność sugeruje psychogenne podłoże ED. Brak nocnych wzwodów - wskazuje na tło organiczne.
Objawy zaburzeń erekcji - kiedy to już problem
O zaburzeniach erekcji mówi się wtedy, gdy problem powtarza się i trwa co najmniej kilka miesięcy - zwykle przyjmuje się około 3 miesięcy. Typowe objawy to:
- trudność z uzyskaniem wzwodu mimo podniecenia,
- wzwód zbyt słaby do odbycia stosunku,
- utrata erekcji w trakcie stosunku,
- rzadsze lub zanikające erekcje poranne i nocne.
Pojedyncze nieudane próby - przy zmęczeniu, po alkoholu, w stresie - zdarzają się każdemu i nie są chorobą. Jeśli jednak problem wraca, warto go zbadać, bo bywa wczesnym sygnałem chorób serca i naczyń.
Przyczyny zaburzeń erekcji - organiczne i psychogenne
Przyczyny organiczne (~70% przypadków)
Naczyniowe (najczęstsze)
- Miażdżyca tętnic prącia (często pierwszy objaw uogólnionej miażdżycy)
- Nadciśnienie tętnicze
- Dyslipidemia
- Cukrzyca (angiopatia + neuropatia)
- Choroba wieńcowa
Hormonalne i neurologiczne
- Niedobór testosteronu (hipogonadyzm)
- Hiperprolaktynemia
- Niedoczynność / nadczynność tarczycy
- Neuropatia (cukrzycowa, alkoholowa)
- Urazy i operacje miednicy
Przyczyny psychogenne (~20%) i mieszane (~10%)
Psychogenne
- Lęk przed niepowodzeniem
- Depresja i zaburzenia lękowe
- Stres chroniczny, wypalenie
- Konflikty i problemy w związku
- Trauma seksualna
Leki jako częsta przyczyna
- Beta-blokery (szczególnie starsze generacje)
- Diuretyki tiazydowe
- Antydepresanty SSRI i SNRI
- Antyandrogenowe (spironolakton, finasteryd)
- Opioidy (hamują oś HPG)
Problemy z erekcją po 40 - najczęstsze przyczyny
- Naczyniowe - miażdżyca, nadciśnienie, wysoki cholesterol i palenie pogarszają przepływ krwi w prąciu.
- Metaboliczne - cukrzyca i otyłość brzuszna uszkadzają naczynia i nerwy.
- Hormonalne - spadek testosteronu, rzadziej podwyższona prolaktyna lub choroby tarczycy.
- Leki - m.in. niektóre leki na nadciśnienie, przeciwdepresyjne i na prostatę.
- Styl życia - alkohol, brak ruchu, niedobór snu.
Po 40. roku życia przyczyny często się nakładają, dlatego diagnostyka obejmuje zarówno badania ogólne, jak i hormony - zobacz badanie testosteronu.
Zaburzenia erekcji w młodym wieku
U młodych mężczyzn przyczyną zaburzeń erekcji częściej jest stres, lęk przed niepowodzeniem lub napięcie w związku. Wskazówką bywa to, że poranne erekcje i wzwód podczas masturbacji są prawidłowe, a problem pojawia się w określonych sytuacjach.
Nie oznacza to jednak, że badania są zbędne - także u młodych mężczyzn przyczyną mogą być niski testosteron, cukrzyca, leki, sterydy anaboliczne czy nadużywanie alkoholu. Więcej: zaburzenia erekcji na tle nerwowym.
Diagnostyka - co i w jakiej kolejności zbadać
Ocena pacjenta z ED powinna być systematyczna i ukierunkowana na znalezienie przyczyny, nie tylko na objawowe leczenie. W gabinecie lekarskim zaczyna się od wywiadu i badania fizykalnego.
| Badanie | Co ocenia | Kiedy priorytet |
|---|---|---|
| Testosteron całkowity (rano) | Hipogonadyzm jako przyczyna ED | Zawsze - pierwsze badanie |
| LH, FSH, prolaktyna | Zaburzenia osi HPG, guz przysadki | Przy niskim TT lub braku libido |
| Glikemia na czczo, HbA1c | Cukrzyca i przedcukrzyca | Zawsze - zwłaszcza BMI >27 |
| Lipidogram | Ryzyko miażdżycy i CV | Zawsze |
| TSH | Dysfunkcja tarczycy | Przy zmęczeniu, przyroście masy ciała |
| Ciśnienie tętnicze | Nadciśnienie tętnicze | W gabinecie, przy każdej wizycie |
| PSA (po 40. roku życia) | Prostata - przed decyzją o TRT | Przy planowaniu TRT |
| USG dopplerowskie tętnic prącia / test nocnych wzwodów (NPTR) | Niewydolność naczyniowa a tło psychogenne | Przy wątpliwościach diagnostycznych |
Problemy z erekcją - jaki lekarz
Z problemami z erekcją możesz zacząć od lekarza rodzinnego, a w dalszej diagnostyce pomaga urolog, androlog lub seksuolog. Wybór zależy od tego, co jest najbardziej prawdopodobną przyczyną.
- Lekarz rodzinny - zleci podstawowe badania (glukoza, lipidogram, ciśnienie) i może rozpocząć leczenie.
- Urolog lub androlog - oceni przyczyny naczyniowe i hormonalne, m.in. testosteron, i dobierze leczenie.
- Seksuolog - gdy w tle są stres, lęk przed porażką lub problemy w związku.
Zaburzenia erekcji bywają wczesnym sygnałem chorób serca i naczyń, więc nie odkładaj wizyty. Pierwszą konsultację możesz odbyć online - zobacz androlog online.
Maść na erekcję z apteki - czy działa
Maści, kremy i żele na erekcję dostępne w aptece bez recepty nie mają dowodów skuteczności w leczeniu zaburzeń erekcji. Zwykle zawierają składniki rozgrzewające, nawilżające lub roślinne - mogą dawać chwilowe odczucie ciepła, ale nie wpływają na przyczynę problemu, np. na stan naczyń czy hormony.
Istnieje lek na receptę w postaci kremu z alprostadylem, stosowany miejscowo - to jednak inna kategoria niż kosmetyki z apteki, a o jego zastosowaniu decyduje lekarz. Jeśli kupujesz kolejne preparaty bez efektu, lepiej sprawdzić przyczynę - zobacz leczenie zaburzeń erekcji.
Leczenie zaburzeń erekcji - w skrócie
Krok 1: Leczenie przyczyny podstawowej
- Kontrola glikemii u cukrzyków
- Normalizacja ciśnienia (dobór leków neutralnych dla ED)
- TRT przy potwierdzonym niedoborze - poprawia libido i może poprawić erekcję; u części mężczyzn nadal potrzebny jest inhibitor PDE-5
- Odstawienie lub zmiana leków wywołujących ED
- Psychoterapia / terapia par przy podłożu psychogennym
Krok 2: Inhibitory PDE-5 (I linia)
- Sildenafil - przyjmowany przed stosunkiem, działa kilka godzin
- Tadalafil - działa do ok. 36 godzin; możliwe też przyjmowanie codzienne
- Wardenafil - działa podobnie do sildenafilu
- Skuteczność: ok. 70-80% przy ED naczyniowej; niższa przy ciężkiej neuropatii
- Przeciwwskazanie bezwzględne: azotany (nitrogliceryna, ISMN). Lek i dawkę dobiera lekarz
Krok 3: Alternatywy przy braku odpowiedzi
- Alprostadyl - wkładki docewkowe lub iniekcja do ciał jamistych
- Próżniowe urządzenia erekcyjne (VED)
- Faloterapia (ESWT) - fala uderzeniowa, efekty po -2 sesjach
- Proteza prącia - ostatnia linia, przy nieodwracalnej organicznej ED
TRT + PDE-5i: u mężczyzn z hipogonadyzmem i ED odpowiedź na inhibitory PDE-5 może być słaba dopóki poziomy testosteronu nie zostaną znormalizowane. Sama TRT ma ograniczoną skuteczność w zaburzeniach erekcji, dlatego u części mężczyzn oba leczenia stosuje się razem.
Impotencja - co to jest
Impotencja to potoczna nazwa zaburzeń erekcji: stanu, w którym erekcja regularnie jest za słaba albo za krótka, żeby odbyć satysfakcjonujący stosunek. Pojedyncze „gorsze dni” nie są chorobą - o zaburzeniach mówimy, gdy problem utrzymuje się od kilku miesięcy.
- Przyczyny naczyniowe są najczęstsze po 40. roku życia - wiążą się z nadciśnieniem, cukrzycą, cholesterolem i paleniem.
- Przyczyny hormonalne - m.in. niski testosteron lub podwyższona prolaktyna; wymagają badań.
- Przyczyny psychiczne - stres, lęk przed porażką, napięcie w związku (erekcja a stres).
Żele, kremy i suplementy „na erekcję” nie leczą przyczyny. Leczenie dobiera lekarz po wywiadzie i badaniach - zobacz leczenie zaburzeń erekcji.
Najczęstsze pytania o zaburzenia erekcji
Czy zaburzenia erekcji są odwracalne?
W większości przypadków tak. ED o podłożu hormonalnym (niskie T) - może się poprawić po wyrównaniu testosteronu, choć część mężczyzn nadal potrzebuje inhibitora PDE-5. Naczyniowe - poprawa po zmianie stylu życia i leczeniu przyczyn. Psychogenne - psychoterapia, terapia pary.
Czy tabletki na potencję są bezpieczne dla serca?
Inhibitory PDE-5 są bezpieczne dla większości mężczyzn, łącznie z chorobą wieńcową. Bezwzględnie nie można ich łączyć z azotanami (ryzyko ciężkiej hipotensji). Zawsze wymagają konsultacji lekarskiej.
Czy ED może być pierwszym objawem cukrzycy?
Tak i to dość często. Neuropatia cukrzycowa i angiopatia uszkadzają zarówno unerwienie, jak i naczynia prącia. ED może wyprzedzać rozpoznanie cukrzycy o kilka lat.
Jak stres i depresja powodują ED?
Stres i depresja wpływają na erekcję przez układ nerwowy i hormonalny oraz przez leki stosowane w ich leczeniu. Leki antydepresyjne (SSRI) mogą dodatkowo pogarszać erekcję - warto to omówić z psychiatrą.
Czy regularne ćwiczenia poprawiają erekcję?
Tak, w sposób udokumentowany. Aktywność aerobowa 3-0 min dziennie poprawia funkcję śródbłonka i przepływ krwi. Meta-analizy pokazują poprawę IIEF (wskaźnik funkcji erekcji) o ~4 punkty po programach ćwiczeń.
Kiedy ED wymaga pilnej konsultacji?
Nagłe ED po urazie prącia (podejrzenie złamania), ED z bólem, krwiomoczem lub silnym bólem w kroczu. Pilnej oceny wymaga też ED u mężczyzny po 45. roku życia bez wcześniejszej oceny kardiologicznej i metabolicznej.
Powiązane artykuły
Więcej na ten temat
ED to sygnał - nie powód do wstydu
Zaburzenia erekcji dotykają milionów mężczyzn i w większości przypadków mają skuteczne leczenie. Kluczem jest ustalenie przyczyny - nie szybkie sięganie po tabletkę, która maskuje problem.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Potencja i seks - więcej w tym dziale
Źródła
- Burnett A.L. i wsp. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(3):633–641. doi.org/10.1016/j.juro.2018.05.004
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health