Zaburzenia erekcji (ED, erectile dysfunction) dotyczą co trzeciego mężczyzny po 40. roku życia. Mogą być pierwszym objawem choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy lub niedoboru testosteronu — zanim pojawią się inne symptomy. Prawidłowa diagnoza przyczyny to klucz do skutecznego leczenia.
Erekcja to wynik skoordynowanego działania układu nerwowego (autonomicznego), naczyniowego i hormonalnego. Bodziec seksualny (fizyczny lub psychiczny) aktywuje nerwy przywspółczulne, które uwalniają tlenek azotu (NO) z komórek śródbłonka ciał jamistych prącia.
NO aktywuje cyklazę guanylową → wzrost cGMP → relaksacja mięśni gładkich naczyń → napływ krwi → wzwód. Enzym fosfodiesteraza-5 (PDE-5) rozkłada cGMP i przywraca fluktuację. Inhibitory PDE-5 (sildenafil, tadalafil) hamują ten enzym, wydłużając wzwód.
Nocne wzwody (NPT — nocturnal penile tumescence) pojawiają się podczas fazy REM snu i są dowodem na sprawność mechanizmu naczyniowo-nerwowego. Ich obecność sugeruje psychogenne podłoże ED. Brak nocnych wzwodów — wskazuje na tło organiczne.
Ocena pacjenta z ED powinna być systematyczna i ukierunkowana na znalezienie przyczyny, nie tylko na objawowe leczenie. W gabinecie lekarskim zaczyna się od wywiadu i badania fizykalnego.
| Badanie | Co ocenia | Kiedy priorytet |
|---|---|---|
| Testosteron całkowity (rano) | Hipogonadyzm jako przyczyna ED | Zawsze — pierwsze badanie |
| LH, FSH, prolaktyna | Zaburzenia osi HPG, guz przysadki | Przy niskim TT lub braku libido |
| Glikemia na czczo, HbA1c | Cukrzyca i przedcukrzyca | Zawsze — zwłaszcza BMI >27 |
| Lipidogram | Ryzyko miażdżycy i CV | Zawsze |
| TSH | Dysfunkcja tarczycy | Przy zmęczeniu, przyroście masy ciała |
| Ciśnienie tętnicze | Nadciśnienie naczyniowe | W gabinecie, przy każdej wizycie |
| PSA (po 45. r.ż.) | Prostata — przed decyzją o TRT | Przy planowaniu TRT |
| Doppler tętnic prącia (nocturnal NPT) | Insufficiency naczyniowa vs. psychogenna | Przy wątpliwościach diagnostycznych |
TRT + PDE-5i: u mężczyzn z hipogonadyzmem i ED odpowiedź na inhibitory PDE-5 może być słaba dopóki poziomy testosteronu nie zostaną znormalizowane. Połączenie TRT z tadalafil często daje lepsze wyniki niż każde leczenie osobno.
W większości przypadków tak. ED o podłożu hormonalnym (niskie T) — bardzo często cofa się po wdrożeniu TRT. Naczyniowe — poprawa po zmianie stylu życia i leczeniu przyczyn. Psychogenne — psychoterapia, terapia pary.
Inhibitory PDE-5 są bezpieczne dla większości mężczyzn, łącznie z chorobą wieńcową. Bezwzględnie nie można ich łączyć z azotanami (ryzyko ciężkiej hipotensji). Zawsze wymagają konsultacji lekarskiej.
Tak i to dość często. Neuropatia cukrzycowa i angiopatia uszkadzają zarówno unerwienie, jak i naczynia prącia. ED może wyprzedzać rozpoznanie cukrzycy o kilka lat.
Stres podnosi kortyzol, który hamuje testosteron i zwęża naczynia. Depresja zmniejsza popęd seksualny przez deficyt dopaminy. Leki antydepresyjne (SSRI) mogą dodatkowo pogarszać erekcję — warto to omówić z psychiatrą.
Tak, w sposób udokumentowany. Aktywność aerobowa 30–40 min dziennie poprawia funkcję śródbłonka i przepływ krwi. Meta-analizy pokazują poprawę IIEF (wskaźnik funkcji erekcji) o ~4 punkty po programach ćwiczeń.
Nagłe ED po urazie prącia (podejrzenie złamania), ED z bólem, krwiomoczem lub silnym bólem w kroczu. Oraz każda ED u mężczyzny po 45. bez wcześniejszej oceny kardiologicznej i metabolicznej.
Zaburzenia erekcji dotykają milionów mężczyzn i w większości przypadków mają skuteczne leczenie. Kluczem jest ustalenie przyczyny — nie szybkie sięganie po tabletkę, która maskuje problem.