Centrum wiedzy · Testosteron
Norma testosteronu u mężczyzn - testosteron całkowity, wolny i tabela wg wieku
Zakres referencyjny testosteronu podaje laboratorium na wyniku - różni się w zależności od metody. Do rozpoznania niedoboru wytyczne stosują progi testosteronu całkowitego rzędu 9-12 nmol/l (ok. 260-350 ng/dl), ale zawsze razem z objawami i po powtórzeniu badania rano. Gdy wynik jest graniczny albo SHBG nieprawidłowe, ocenia się też testosteron wolny.
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Jeden wynik nic nie przesądza. Badanie wykonuje się rano, na czczo, w dobrym zdrowiu - i powtarza, jeśli wynik jest niski. „Wynik w normie” nie wyklucza niedoboru przy wysokim SHBG, a „wynik poniżej normy” bez objawów nie jest wskazaniem do leczenia.
Norma testosteronu u mężczyzn - progi z wytycznych
Przeliczniki: 1 nmol/l ≈ 28,8 ng/dl; 1 ng/ml = 100 ng/dl ≈ 3,47 nmol/l. Laboratoria w Polsce podają wynik najczęściej w nmol/l lub ng/ml - sprawdź jednostkę, zanim porównasz wynik z progiem.
| Źródło | Próg | Komentarz |
|---|---|---|
| Endocrine Society (2018) | ok. 264 ng/dl (ok. 9,2 nmol/l) | dolna granica zakresu dla zdrowych młodych mężczyzn w zharmonizowanych metodach |
| AUA (2018) | 300 ng/dl (ok. 10,4 nmol/l) | próg pomocny w rozpoznaniu niedoboru |
| EAU | ok. 12 nmol/l (ok. 350 ng/dl) | poniżej tej wartości niedobór jest bardziej prawdopodobny; przy wynikach granicznych ocenia się testosteron wolny |
Testosteron całkowity a wolny
Testosteron całkowity to suma frakcji krążących we krwi: silnie związanej z białkiem SHBG, luźno związanej z albuminą i wolnej. Frakcja wolna stanowi zwykle tylko 1-3% całości, ale to ona (razem z frakcją związaną z albuminą) działa na tkanki.
Testosteron wolny ocenia się, gdy wynik całkowity jest graniczny albo SHBG jest wysokie lub niskie (otyłość, cukrzyca, wiek, choroby wątroby i tarczycy). Najdokładniejsza metoda - dializa równowagowa - jest mało dostępna, dlatego najczęściej wolny testosteron oblicza się z testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy (wzór Vermeulena). Bezpośrednie oznaczenia „analogowe” wolnego testosteronu są uznawane za mało wiarygodne.
Norma testosteronu wolnego
Zakres referencyjny testosteronu wolnego podaje laboratorium - zależy od metody (obliczenie ze wzoru, dializa równowagowa, oznaczenie bezpośrednie), więc wyników z różnych metod nie porównuje się wprost. Wyniki podaje się najczęściej w pmol/l, pg/ml lub ng/dl (1 pg/ml ≈ 3,47 pmol/l; 1 ng/dl = 10 pg/ml).
Wytyczne EAU podają, że obliczony testosteron wolny poniżej ok. 225 pmol/l (ok. 6,5 ng/dl, czyli ok. 65 pg/ml) przemawia za niedoborem u mężczyzny z objawami, zwłaszcza gdy testosteron całkowity jest graniczny. Liczy się go, gdy:
- testosteron całkowity jest w strefie granicznej (ok. 8-12 nmol/l),
- SHBG może być wysokie (starszy wiek, choroby wątroby, nadczynność tarczycy) - wtedy całkowity bywa „w normie” przy niskim wolnym,
- SHBG może być niskie (otyłość, insulinooporność, cukrzyca typu 2) - wtedy całkowity bywa zaniżony przy prawidłowym wolnym.
Jak prawidłowo wykonać badanie
- Rano i na czczo - najlepiej ok. 7:00-10:00, bo testosteron ma rytm dobowy, a posiłek może przejściowo obniżyć wynik.
- W dobrym zdrowiu - nie w trakcie infekcji ani po nieprzespanej nocy.
- Powtórzenie - niski wynik potwierdza się drugim porannym oznaczeniem, najlepiej w tym samym laboratorium.
Pełne przygotowanie (leki, suplementy, trening) i to, jakie badania dołączyć, opisujemy w artykule badanie testosteronu.
Co dalej z wynikiem
Przy potwierdzonym niskim testosteronie lekarz zleca LH i FSH (żeby odróżnić przyczynę w jądrach od przyczyny w przysadce), prolaktynę, morfologię, a przed ewentualnym leczeniem - PSA i inne badania z listy badań przed TRT.
Wynik wysoki u mężczyzny, który nie przyjmuje testosteronu, jest rzadki i wymaga wyjaśnienia (m.in. sterydy anaboliczne, rzadko guzy). Objawy niskiego testosteronu opisujemy w artykule niski testosteron - objawy.
Poziom testosteronu a wiek - tabela
Poziom testosteronu jest najwyższy u młodych mężczyzn i od ok. 30.-40. roku życia powoli spada, a frakcja wolna ubywa szybciej niż całkowita, bo z wiekiem rośnie SHBG. Wytyczne nie stosują jednak osobnych norm dla 20-, 40- czy 60-latka: do rozpoznania niedoboru używa się tych samych progów, a decydują objawy i powtórzony poranny wynik. Dlatego lekarz nie leczy „według tabeli” - tabele „norm według wieku” krążące w internecie, z różnych laboratoriów i metod, nie są podstawą do diagnozy.
Niski poziom testosteronu u młodego mężczyzny wymaga szukania przyczyny (przysadka, jądra, leki, sterydy anaboliczne). U starszych częściej odpowiadają za niego otyłość i choroby przewlekłe, a nie sam wiek. Szczegóły: testosteron a wiek.
| Wiek | Testosteron całkowity i wolny | Jak ocenić wynik |
|---|---|---|
| 20-29 lat | najwyższe stężenia w życiu; zakresy laboratoryjne opierają się często na tej grupie | wynik poniżej progu wymaga szukania przyczyny (przysadka, jądra, leki, sterydy anaboliczne) |
| 30-39 lat | u części mężczyzn początek powolnego spadku | nadwaga, brak snu i stres obniżają wynik bardziej niż wiek |
| 40-49 lat | powolny spadek - w badaniu MMAS średnio ok. 1,6% rocznie dla całkowitego; zaczyna rosnąć SHBG | przy wyniku granicznym warto obliczyć testosteron wolny |
| 50-59 lat | dalszy spadek; frakcja wolna ubywa szybciej (w MMAS ok. 2-3% rocznie) | wyższe SHBG - całkowity bywa „w normie” przy niskim wolnym |
| 60 lat i więcej | najniższe średnie stężenia, duże różnice między mężczyznami | częste choroby przewlekłe i leki obniżające testosteron; decyzja o leczeniu uwzględnia serce i prostatę |
Jak sprawdzić poziom testosteronu
Poziom testosteronu sprawdzisz tylko badaniem krwi z żyły - testy ze śliny czy domowe testy „na testosteron” nie zastąpią oznaczenia w laboratorium. Na początek wystarczy testosteron całkowity pobrany rano i na czczo; przy wyniku granicznym lekarz dołącza SHBG i albuminę, by obliczyć testosteron wolny, a przy niskim wyniku - LH, FSH i prolaktynę. Niski wynik potwierdza się drugim badaniem.
Przygotowanie i to, czy potrzebne jest skierowanie, opisujemy w artykule badanie testosteronu. Z wynikiem i objawami możesz zgłosić się do lekarza rodzinnego, endokrynologa albo androloga.
Najczęstsze pytania
Jaka jest norma testosteronu u mężczyzn?
Zakres referencyjny podaje laboratorium na wyniku i zależy od metody. Do rozpoznania niedoboru wytyczne stosują progi testosteronu całkowitego ok. 9-12 nmol/l (ok. 260-350 ng/dl) - zawsze razem z objawami i po powtórzonym porannym badaniu.
Testosteron wolny czy całkowity - co badać?
Na początek testosteron całkowity. Wolny testosteron ocenia się przy wyniku granicznym lub nieprawidłowym SHBG; najczęściej oblicza się go z testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy, bo bezpośrednie oznaczenia bywają niewiarygodne.
Co to jest testosteron całkowity a wolny?
Testosteron całkowity to suma frakcji związanej z SHBG, związanej z albuminą i wolnej. Wolna frakcja to zwykle 1-3% całości. Przy wysokim SHBG testosteron całkowity może być prawidłowy, a wolny niski - wtedy mężczyzna może mieć objawy niedoboru mimo „normalnego” wyniku.
Jak przeliczyć testosteron z ng/ml na nmol/l?
Wynik w ng/ml pomnóż przez ok. 3,47, aby otrzymać nmol/l. 1 ng/ml to 100 ng/dl. Na przykład 3,5 ng/ml to ok. 12 nmol/l, czyli ok. 350 ng/dl.
Jaka jest norma testosteronu wolnego?
Zakres referencyjny podaje laboratorium i zależy od metody. Według wytycznych EAU obliczony testosteron wolny poniżej ok. 225 pmol/l (ok. 65 pg/ml) przemawia za niedoborem u mężczyzny z objawami. Wolny testosteron najlepiej obliczyć z testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy.
Jaki poziom testosteronu jest niebezpieczny?
Nie ma jednej „groźnej” wartości. Bardzo niski wynik u młodego mężczyzny wymaga szukania przyczyny, np. choroby przysadki lub jąder. Wysoki wynik u mężczyzny, który nie przyjmuje testosteronu, jest rzadki i wymaga wyjaśnienia (m.in. sterydy anaboliczne, rzadko guzy). Na terapii ważniejsze od samego wyniku są hematokryt i PSA, które kontroluje lekarz.
Konsultacja z lekarzem online
Masz wynik testosteronu i nie wiesz, co oznacza? Lekarz na konsultacji online oceni go razem z objawami, SHBG i pozostałymi badaniami i powie, czy potrzebne są kolejne kroki.
Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Wizyty codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Testosteron i hormony - więcej w tym dziale
Źródła
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Mulhall J.P. i wsp. Evaluation and Management of Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(2):423–432. doi.org/10.1016/j.juro.2018.03.115
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
- Vermeulen A., Verdonck L., Kaufman J.M. A critical evaluation of simple methods for the estimation of free testosterone in serum. J Clin Endocrinol Metab. 1999;84(10):3666–3672. doi.org/10.1210/jcem.84.10.6079