FSH i LH u mężczyzn - co to za hormony i jak interpretować wyniki

Co to jest LH i FSH

Podwzgórze wydziela pulsacyjnie GnRH, który pobudza przysadkę do produkcji LH i FSH. LH działa na komórki Leydiga w jądrach - te produkują testosteron. FSH działa na komórki Sertolego i razem z wysokim stężeniem testosteronu w jądrze podtrzymuje produkcję plemników.

Układ działa na zasadzie sprzężenia zwrotnego: gdy testosteronu i estradiolu jest dużo, przysadka zmniejsza wydzielanie LH i FSH; gdy jest mało - zwiększa. Dlatego LH i FSH są „czujnikiem”, który mówi, jak organizm reaguje na poziom testosteronu. Więcej o samym hormonie: testosteron.

LH - co to jest

LH (lutropina, hormon luteinizujący) pokazuje, czy przysadka „wysyła sygnał” do jąder i jak mocno - dlatego ocenia się je zawsze razem z testosteronem, a nie w oderwaniu od niego. U kobiet ten sam hormon steruje owulacją, a domowe testy owulacyjne wykrywają właśnie wzrost LH w moczu. Takie testy i normy zależne od fazy cyklu nie mają zastosowania u mężczyzn - u Ciebie wynik LH porównuje się z zakresem dla mężczyzn podanym przez laboratorium.

Badanie FSH i LH - kiedy i jak

LH i FSH oznacza się z krwi żylnej, najlepiej rano, z tej samej próbki co testosteron - wtedy wyniki dają się porównać. U mężczyzn nie ma cyklu jak u kobiet, więc dzień badania nie ma znaczenia, liczy się pora dnia. Nie wymagają specjalnego przygotowania poza tym, które dotyczy testosteronu (na czczo, bez intensywnego wysiłku dzień wcześniej). Ponieważ LH wydzielane jest pulsacyjnie, pojedynczy wynik może się wahać - przy wątpliwościach lekarz zleca powtórzenie.

Badanie ma sens zwłaszcza gdy:

• testosteron jest niski lub graniczny,
• para ma trudności z zajściem w ciążę lub spermogram jest nieprawidłowy,
• jądra są małe lub miękkie,
• planowane jest leczenie niedoboru testosteronu,
• po odstawieniu sterydów trzeba ocenić powrót własnej produkcji.

Cena oznaczenia FSH i LH zależy od laboratorium i od tego, czy wykonujesz je osobno, czy w pakiecie hormonalnym - aktualne kwoty sprawdzisz w cenniku placówki. Prywatnie skierowanie nie jest potrzebne; w ramach NFZ badania zleca lekarz. Jakie oznaczenia warto połączyć w jednym pobraniu, opisujemy w przewodniku hormony męskie i w artykule badanie testosteronu.

Normy LH i FSH u mężczyzn

Zakres referencyjny podaje laboratorium - zależy od metody oznaczenia, a wynik wyraża się zwykle w mIU/ml lub IU/l (te jednostki są liczbowo równoważne). U dorosłych mężczyzn oba hormony mieszczą się najczęściej w zakresie kilku jednostek. Z wiekiem FSH, a w mniejszym stopniu LH, stopniowo rosną, bo jądra pracują mniej wydajnie.

Przykładowo w popularnych metodach immunochemicznych zakres dla dorosłych mężczyzn wynosi mniej więcej 1,5-12 IU/l dla FSH i 1,5-9 IU/l dla LH - obowiązuje jednak zawsze zakres wydrukowany na Twoim wyniku.

FSH u mężczyzny po 40. i 50. roku życia

FSH w wieku 40, 45 czy 50 lat bywa nieco wyższe niż u 20-latka, bo z wiekiem jądra wytwarzają mniej inhibiny B i plemników, a przysadka kompensuje to większym wydzielaniem FSH. Wynik w górnej części zakresu lub lekko powyżej niego u 50-latka nie musi oznaczać choroby.

Niepokojące są natomiast: FSH wyraźnie powyżej zakresu laboratorium, wysokie FSH razem z niskim testosteronem, małe lub twarde jądra albo nieprawidłowe badanie nasienia u mężczyzny planującego dziecko. O znaczeniu wyniku decyduje jego wysokość względem zakresu laboratorium, wynik testosteronu i badanie jąder. Jak z wiekiem zmienia się sam testosteron, opisujemy w artykule testosteron a wiek.

Interpretacja: LH, FSH i testosteron razem

Wysokie FSH u mężczyzny - co oznacza

Wysokie FSH najczęściej oznacza, że jądra pracują mniej wydajnie, a przysadka próbuje je mocniej pobudzić. Towarzyszy m.in. pierwotnej niewydolności jąder (np. wrodzonej, po urazie, zapaleniu jąder, chemioterapii lub radioterapii) i zaburzeniom produkcji plemników. Gdy rośnie także LH, a testosteron jest niski, mówi się o hipogonadyzmie pierwotnym. Wynik ocenia się razem z testosteronem, badaniem nasienia i badaniem jąder, często z USG.

Dla płodności FSH jest jednym z najważniejszych markerów: wysokie FSH przy słabym spermogramie wskazuje na problem w samych jądrach, a niskie FSH z niskim LH - na brak pobudzenia z przysadki, który bywa odwracalny po leczeniu prowadzonym przez lekarza. Jeśli planujesz dziecko, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii hormonalnej - zobacz TRT a płodność.

Niskie LH i FSH u mężczyzny

Niskie LH i FSH oznaczają słabe pobudzenie jąder przez przysadkę. Najczęstsze przyczyny to przyjmowanie testosteronu lub sterydów anabolicznych, otyłość, podwyższona prolaktyna, przewlekłe stosowanie opioidów, a rzadziej choroby przysadki lub podwzgórza. Przy niskim testosteronie i niskim LH lekarz zleca zwykle prolaktynę, ocenę innych hormonów przysadki, a czasem rezonans przysadki. U mężczyzny na TRT bardzo niskie LH i FSH są oczekiwanym efektem leczenia.

Wpływ TRT i sterydów na LH i FSH

Testosteron podawany z zewnątrz - zarówno w leczeniu, jak i w postaci sterydów anabolicznych - hamuje przysadkę. LH i FSH spadają często do wartości bliskich zeru, własna produkcja testosteronu w jądrach maleje, a z nią produkcja plemników. Na TRT to zjawisko oczekiwane, a nie objaw choroby.

Po odstawieniu oś hormonalna zwykle się odbudowuje, ale może to trwać miesiącami, a u części mężczyzn - szczególnie po długim stosowaniu dużych dawek sterydów - powrót jest niepełny. Więcej: sterydy a TRT i hCG u mężczyzn.

Najczęstsze pytania

Badania hormonalne - więcej w tym dziale

• Hormony męskie
• Badanie testosteronu
• Kortyzol
• TSH, FT3, FT4
• Insulinooporność
• DHEA-S
• Hormon wzrostu
• Wysoki testosteron