Centrum wiedzy · Testosteron
Testosteron a wiek - co się dzieje po 40 i 50 i kiedy kuracja ma sens
Testosteron jest najwyższy u młodych mężczyzn, a od mniej więcej 30.-40. roku życia powoli spada - w dużym badaniu MMAS średnio o ok. 1,6% rocznie dla testosteronu całkowitego i szybciej dla frakcji wolnej. U większości mężczyzn ten spadek nie powoduje choroby. O niedoborze wymagającym leczenia mówi się dopiero wtedy, gdy niskiemu wynikowi towarzyszą typowe objawy.
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Wytyczne nie stosują osobnych „norm wiekowych” do rozpoznania niedoboru - ten sam próg dotyczy mężczyzny w wieku 40 i 70 lat, a decydują objawy i powtórzone poranne badanie. Szybciej niż wiek obniżają testosteron otyłość, choroby przewlekłe i niektóre leki.
Jak testosteron zmienia się z wiekiem
Spadek ma trzy składowe: jądra produkują mniej testosteronu, sygnał z przysadki słabnie, a stężenie białka SHBG rośnie - przez co wolnego, aktywnego testosteronu ubywa szybciej niż całkowitego. Dlatego u starszych mężczyzn wynik testosteronu całkowitego bywa „w normie”, a wolnego - niski.
| Wiek | Hormony | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| 20-30 lat | najwyższe stężenia testosteronu | niski wynik w tym wieku wymaga szukania przyczyny (przysadka, jądra, leki, sterydy) |
| 30-50 lat | powolny spadek testosteronu, początek wzrostu SHBG | przyrost tkanki tłuszczowej i brak snu potrafią obniżyć T bardziej niż wiek |
| 50-70 lat | dalszy spadek frakcji wolnej, wyższe SHBG | częstsze choroby przewlekłe i leki wpływające na hormony; objawy warto zbadać |
| powyżej 70 lat | najniższe średnie stężenia | decyzja o leczeniu uwzględnia choroby serca, prostaty i ogólny stan zdrowia |
Normy testosteronu w zależności od wieku - czy istnieją?
Laboratoria podają zwykle jeden zakres referencyjny dla dorosłych mężczyzn (czasem dwa przedziały wiekowe). Wytyczne diagnostyczne posługują się progami niezależnymi od wieku, np. testosteron całkowity poniżej ok. 12 nmol/l (ok. 350 ng/dl) według Europejskiego Towarzystwa Urologicznego lub poniżej 300 ng/dl według Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego - zawsze w połączeniu z objawami i po powtórzeniu badania rano.
W europejskim badaniu EMAS objawowy niedobór testosteronu u mężczyzn po 40. roku życia stwierdzono u ok. 2% badanych, częściej w starszych grupach wiekowych. Niski wynik bez objawów nie oznacza choroby. Szczegóły interpretacji: normy testosteronu i jak wykonać badanie.
Jaki poziom testosteronu u 40-latka
Zdrowy 40-latek ma zwykle testosteron w zakresie referencyjnym laboratorium - niższy niż w wieku 20 lat, ale spadek w tej dekadzie jest powolny (w badaniu MMAS średnio ok. 1,6% rocznie dla testosteronu całkowitego). Do rozpoznania niedoboru u 40-latka stosuje się te same progi co u młodszych i starszych mężczyzn, np. ok. 12 nmol/l według EAU - zawsze razem z objawami i po powtórzonym badaniu rano.
Wyraźnie niski wynik u 40-latka częściej wynika z otyłości, bezdechu sennego, cukrzycy, leków lub chorób przysadki niż z samego wieku - i wymaga szukania przyczyny. Progi rozpoznania niedoboru i przeliczniki jednostek opisujemy w artykule normy testosteronu.
Andropauza - w jakim wieku?
Tzw. andropauza (hipogonadyzm późnego wieku) nie ma określonego początku jak menopauza u kobiet. Objawy - spadek porannych erekcji i libido, zaburzenia erekcji, zmęczenie, spadek siły - pojawiają się zwykle po 50. roku życia, ale mogą wcześniej, zwłaszcza przy otyłości lub cukrzycy. Więcej: andropauza - objawy i leczenie.
Jak podnieść testosteron po 40
Po czterdziestce największy wpływ mają czynniki, które da się zmienić:
- redukcja masy ciała przy nadwadze i otyłości - to najlepiej udokumentowany sposób na wzrost własnego testosteronu (patrz brzuch hormonalny),
- sen - przewlekłe niedosypianie i nieleczony bezdech senny obniżają testosteron,
- aktywność fizyczna, w tym trening siłowy,
- leczenie chorób przewlekłych (cukrzyca, nadciśnienie) i przegląd leków z lekarzem (np. opioidy i glikokortykosteroidy obniżają testosteron),
- ograniczenie alkoholu.
Suplementy „podnoszące testosteron” rzadko mają dowody działania - omawiamy je w artykule boostery testosteronu. Jeśli mimo zmian objawy się utrzymują, a badania potwierdzają niedobór, lekarz może rozważyć terapię testosteronem - po ocenie przeciwwskazań, m.in. prostaty i układu krążenia.
Kuracja testosteronem po 40 - za i przeciw
Kuracja testosteronem po 40 ma sens wtedy, gdy masz typowe objawy niedoboru (spadek libido i porannych erekcji, zaburzenia erekcji, zmęczenie, spadek siły) i niedobór potwierdzono w dwóch pomiarach wykonanych rano, na czczo. Sam wiek ani pojedynczy niski wynik nie są wskazaniem - tak ujmują to wytyczne Endocrine Society z 2018 roku i EAU.
| Za | Przeciw i ograniczenia | |
|---|---|---|
| Seksualność | u mężczyzn z niedoborem zwykle poprawa libido i aktywności seksualnej, mniejsza poprawa erekcji | nie zastępuje leków na zaburzenia erekcji, jeśli przyczyna jest naczyniowa |
| Ciało | umiarkowany wzrost masy mięśniowej i spadek tkanki tłuszczowej, poprawa gęstości kości | nie jest metodą odchudzania; efekt mniejszy niż redukcja masy ciała |
| Samopoczucie | u części mężczyzn poprawa nastroju i energii | efekt na energię i nastrój bywa niewielki |
| Płodność | - | testosteron podawany z zewnątrz hamuje produkcję plemników - ważne przy planach o dziecku |
| Bezpieczeństwo | przy kontroli lekarskiej ryzyko jest monitorowane | wzrost hematokrytu, konieczność regularnych badań (PSA, morfologia); leczenie jest zwykle długotrwałe |
Badania przed kuracją testosteronem po 40
- testosteron całkowity powtórzony rano, przy wyniku granicznym z SHBG (obliczenie testosteronu wolnego),
- LH i FSH - by ustalić, czy przyczyna jest w jądrach czy w przysadce, oraz prolaktyna,
- PSA i ocena prostaty,
- morfologia z hematokrytem,
- ocena ryzyka sercowo-naczyniowego (ciśnienie, lipidy, glukoza).
Lekarz omawia też plany dotyczące dzieci. W trakcie terapii kontroluje testosteron, hematokryt i PSA - zwykle po 3, 6 i 12 miesiącach, a potem raz w roku lub częściej, jeśli to potrzebne. Pełna lista: badania przed TRT. Szczegóły leczenia: terapia testosteronem i TRT online.
Kuracja testosteronem po 50 i po 60
Po 50. roku życia zasady są te same - objawy i potwierdzony niedobór - ale lekarz zwraca większą uwagę na prostatę i serce, bo choroby tych narządów są częstsze z wiekiem.
- Prostata - przed leczeniem i w jego trakcie kontroluje się PSA i objawy ze strony dróg moczowych. Rozpoznany i nieleczony rak prostaty jest przeciwwskazaniem; ciężkie objawy przerostu prostaty wymagają oceny urologa.
- Serce - w badaniu TRAVERSE (2023) u mężczyzn w wieku 45-80 lat z niedoborem testosteronu i chorobą sercowo-naczyniową lub wysokim ryzykiem jej wystąpienia terapia testosteronem nie zwiększyła ryzyka zawału, udaru ani zgonu sercowo-naczyniowego w porównaniu z placebo. W grupie leczonej częściej występowały jednak migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucna - dlatego decyzja wymaga indywidualnej oceny.
- Krew - ze względu na ryzyko wzrostu hematokrytu u starszych mężczyzn morfologię kontroluje się regularnie.
- Płodność - po 50. i 60. roku życia jest zwykle mniej istotna, ale nadal warto ją omówić.
Po 60. roku życia częściej współistnieją choroby, które same obniżają testosteron, i leki wpływające na hormony - lekarz ocenia je przed decyzją o kuracji. Więcej o objawach w tym wieku: andropauza.
Najczęstsze pytania
Od kiedy testosteron zaczyna spadać?
Stężenie testosteronu jest najwyższe u młodych dorosłych mężczyzn, a od ok. 30.-40. roku życia powoli spada. W badaniu MMAS testosteron całkowity obniżał się średnio o ok. 1,6% rocznie, a frakcja wolna szybciej. Tempo jest indywidualne i silnie zależy od masy ciała i chorób przewlekłych.
Jaka jest norma testosteronu dla 40-latka, a jaka dla 60-latka?
Do rozpoznania niedoboru wytyczne nie stosują osobnych norm dla wieku - ten sam próg obowiązuje niezależnie od wieku, a decydują objawy i powtórzone poranne badanie. Laboratorium podaje zakres referencyjny na wyniku.
Czy spadek testosteronu z wiekiem trzeba leczyć?
Nie zawsze. Leczenie rozważa się, gdy niski wynik potwierdzony w powtórzonym badaniu idzie w parze z typowymi objawami, a lekarz wykluczy przeciwwskazania. Sam wiek ani sam wynik nie są wskazaniem.
Jak naturalnie podnieść testosteron po 40?
Największy efekt daje redukcja masy ciała przy nadwadze, odpowiednia ilość snu i leczenie bezdechu, aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu oraz kontrola chorób przewlekłych i przegląd leków z lekarzem.
Czy warto brać testosteron po 40?
Tylko wtedy, gdy masz typowe objawy niedoboru, a niski testosteron potwierdzono w dwóch porannych badaniach i lekarz wykluczył przeciwwskazania. Wtedy leczenie zwykle poprawia libido i skład ciała. Bez potwierdzonego niedoboru testosteron nie jest sposobem na „odmłodzenie” - niesie ryzyko działań niepożądanych i hamuje płodność.
Ile kosztuje kuracja testosteronem po 40?
Na koszt składają się wizyty lekarskie, badania laboratoryjne i lek. W Dr Testosteron pierwsza wizyta kosztuje 149 zł, a kontrolna 99 zł - bez abonamentu. Cena badań zależy od laboratorium, a cena leku od jego formy i apteki. Część preparatów testosteronu jest refundowana z odpłatnością 30% przy spełnieniu kryteriów refundacji. Szczegóły znajdziesz w cenniku.
Czy suplementacja testosteronu po 40 ma sens?
Suplementy reklamowane jako podnoszące testosteron nie zawierają testosteronu, a większość z nich nie ma dowodów działania. Sens ma uzupełnienie potwierdzonych niedoborów, np. witaminy D lub cynku. Jeśli masz objawy niedoboru testosteronu, lepszym krokiem jest badanie krwi i konsultacja z lekarzem.
Konsultacja z lekarzem online
Masz ponad 40 lat i objawy, które mogą wynikać z niskiego testosteronu? Na konsultacji online lekarz oceni objawy, zleci badania (w tym powtórzone poranne oznaczenie testosteronu) i omówi, czy wskazane jest leczenie.
Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Wizyty codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Testosteron i hormony - więcej w tym dziale
Źródła
- Feldman H.A. i wsp. Age trends in the level of serum testosterone and other hormones in middle-aged men: longitudinal results from the Massachusetts Male Aging Study. J Clin Endocrinol Metab. 2002;87(2):589–598. doi.org/10.1210/jcem.87.2.8201
- Wu F.C.W. i wsp. Identification of Late-Onset Hypogonadism in Middle-Aged and Elderly Men (EMAS). N Engl J Med. 2010;363(2):123–135. doi.org/10.1056/NEJMoa0911101
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health
- Lincoff A.M. i wsp. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (badanie TRAVERSE). N Engl J Med. 2023;389(2):107–117. doi.org/10.1056/NEJMoa2215025