DHEA-S (DHEA SO4) - co to za hormon i co oznacza wynik badania

Co to jest DHEA-S

DHEA (dehydroepiandrosteron) powstaje w korze nadnerczy, a we krwi krąży głównie w postaci siarczanu - DHEA-S. Ta forma ma długi okres półtrwania i stabilne stężenie w ciągu dnia, dlatego dobrze nadaje się do badania. U mężczyzn większość testosteronu pochodzi z jąder, więc DHEA-S ma niewielki udział w jego puli, ale dobrze odzwierciedla aktywność nadnerczy.

Stężenie DHEA-S rośnie w okresie dojrzewania, osiąga szczyt około 20.-30. roku życia, a potem systematycznie spada. Więcej o całym układzie: hormony męskie.

Badanie DHEA-S - kiedy się je wykonuje i jak się przygotować

Badanie DHEA-S to zwykłe pobranie krwi żylnej, które możesz wykonać prywatnie bez skierowania lub na zlecenie lekarza. Ponieważ DHEA-S jest stabilny w ciągu doby, pora pobrania ma mniejsze znaczenie niż przy testosteronie, ale zwykle pobiera się go rano, razem z innymi hormonami. U mężczyzn lekarz zleca badanie m.in. gdy:

• testosteron jest wysoki, a pacjent nie przyjmuje testosteronu ani sterydów,
• występuje nasilony, nietypowy trądzik lub szybko narastające objawy nadmiaru androgenów,
• w badaniu obrazowym wykryto zmianę w nadnerczu,
• podejrzewa się niewydolność nadnerczy lub zaburzenia przysadki.

Przygotowanie do badania

Zanim pójdziesz na pobranie, zwróć uwagę na kilka praktycznych kwestii:

• Zasady - jak przy innych badaniach hormonalnych: rano, na czczo, bez intensywnego wysiłku dzień wcześniej.
• Preparaty DHEA - ich przyjmowanie podnosi wynik; powiedz o nich lekarzowi i zapytaj, czy odstawić je przed badaniem.
• Cena - zależy od laboratorium i od tego, czy oznaczenie jest częścią pakietu; aktualną kwotę sprawdzisz w cenniku placówki.
• Czas oczekiwania - zwykle od jednego do kilku dni roboczych; dokładny termin podaje laboratorium.

W większości laboratoriów oznacza się DHEA-S (DHEA SO4), a nie wolne DHEA, którego stężenie wyraźniej waha się w ciągu dnia.

Normy DHEA-S

Zakres referencyjny podaje laboratorium - jest zwykle rozpisany na przedziały wiekowe i zależy od metody. Wynik 60-latka, który byłby niski dla 25-latka, może być dla niego całkowicie prawidłowy. Dlatego nie porównuj swojego wyniku z normami znalezionymi w internecie, tylko z zakresem na wydruku z laboratorium, odpowiednim dla Twojego wieku.

Podwyższony DHEA-S - możliwe przyczyny

Lekko podwyższony wynik może towarzyszyć stresowi lub wynikać z przyjmowania preparatów DHEA. Wyraźnie podwyższony DHEA-S wymaga jednak diagnostyki, bo może wskazywać na:

• nieklasyczną postać wrodzonego przerostu nadnerczy,
• gruczolaka lub - rzadko - raka kory nadnerczy (szczególnie przy bardzo wysokich wartościach),
• zaburzenia przysadki zwiększające wydzielanie ACTH.

Diagnostykę prowadzi lekarz, zwykle z oceną kortyzolu, 17-hydroksyprogesteronu i badaniem obrazowym nadnerczy. Zobacz też: kortyzol.

Niski DHEA-S u mężczyzny - przyczyny

Najczęstszą przyczyną niskiego DHEA-S jest po prostu wiek - u starszego mężczyzny to zjawisko fizjologiczne. Inne przyczyny to przyjmowanie glikokortykosteroidów (tabletki, zastrzyki, a przy dużych dawkach także leki wziewne lub maści), które hamują pracę nadnerczy, oraz niewydolność nadnerczy - pierwotna lub wtórna, wynikająca z chorób przysadki. Niski wynik u młodego mężczyzny z osłabieniem, spadkiem ciśnienia i chudnięciem wymaga oceny kortyzolu i ACTH - zobacz kortyzol.

DHEA-S a testosteron

U mężczyzny ponad 90% testosteronu powstaje w jądrach pod wpływem LH, a androgeny nadnerczowe, w tym DHEA-S, mają w tej puli niewielki udział. Dlatego niski DHEA-S nie tłumaczy niskiego testosteronu, a jego podniesienie nie leczy niedoboru testosteronu. U kobiet i dzieci rola androgenów nadnerczowych jest znacznie większa. Diagnostykę niedoboru testosteronu opisujemy w przewodniku badania hormonalne dla mężczyzn.

DHEA-S a trądzik

DHEA-S może być przekształcany w skórze w silniejsze androgeny, które pobudzają gruczoły łojowe. U części osób z trądzikiem stwierdza się wyższe stężenia DHEA-S, ale u większości mężczyzn trądzik nie ma przyczyny hormonalnej wymagającej badań. Badanie ma sens, gdy trądzik pojawia się nagle w dorosłym wieku, jest bardzo nasilony lub towarzyszą mu inne objawy nadmiaru androgenów. U mężczyzn najczęstszą „hormonalną” przyczyną nagłego trądziku są przyjmowane androgeny - zobacz wysoki testosteron.

Stosowanie DHEA - co mówią dowody

DHEA bywa promowany jako środek „odmładzający” i podnoszący testosteron. W Polsce preparaty DHEA są zarejestrowane jako lek dostępny bez recepty, a nie suplement diety - mimo to badania u mężczyzn nie potwierdziły istotnej poprawy libido, siły, masy mięśniowej czy samopoczucia u osób z prawidłowo działającymi nadnerczami. Wytyczne dotyczące leczenia niedoboru testosteronu nie zalecają DHEA jako jego zamiennika.

DHEA może zmieniać stężenia estrogenów i androgenów, wpływać na prostatę i zaburzać wyniki badań. Nie stosuj go bez konsultacji z lekarzem. Jeśli podejrzewasz niedobór testosteronu, właściwą drogą jest diagnostyka - więcej w artykule boostery testosteronu.

Najczęstsze pytania

Badania hormonalne - więcej w tym dziale

• Hormony męskie
• Badanie testosteronu
• LH i FSH
• Kortyzol
• TSH, FT3, FT4
• Insulinooporność
• Hormon wzrostu
• Wysoki testosteron