Edukacja · Bezpieczeństwo TRT
Testosteron a prostata - fakty, mity i bezpieczeństwo TRT
Przez dekady wierzono, że testosteron „karmi” raka prostaty. Współczesne badania nie potwierdzają tego poglądu. Co naprawdę wiadomo o związku testosteronu z prostatą?
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Historia mitu: czy testosteron powoduje raka prostaty?
W 1941 roku Huggins i Hodges odkryli, że kastracja powoduje regresję raka prostaty. Z tego wyciągnięto błędny wniosek: „więcej testosteronu to więcej raka”. Przez 70 lat ten pogląd hamował stosowanie TRT.
Rzeczywistość jest inna. Brak testosteronu (kastracja) powoduje regresję - ale dodanie T do poziomu fizjologicznego NIE powoduje progresji. To fundamentalne rozróżnienie, które wyjaśnia model nasycenia.
Model nasycenia Morgentalera
Receptory androgenowe (AR) w prostacie osiągają maksymalne nasycenie już przy stężeniu T ok. 230 ng/dl. Powyżej tego progu dodatkowy testosteron nie ma już „do czego się przyłączyć” - nie stymuluje dodatkowego wzrostu ani proliferacji komórek prostaty.
To wyjaśnia, dlaczego:
- Ryzyko raka prostaty nie rośnie wraz z poziomem testosteronu we krwi
- TRT przywracająca T do środka zakresu normy (ok. 40-00 ng/dl) nie zwiększa ryzyka
- Po kastracji testosteron spada do ok. 20 ng/dl, poniżej progu nasycenia - stąd efekt leczniczy w raku
Co mówią najnowsze badania?
TRAVERSE 2023
5246 mężczyzn, średni wiek 63 lata, ok. 3 lata obserwacji. Rak prostaty występował równie rzadko w grupie TRT i placebo - badanie nie było jednak zaprojektowane, by ten punkt rozstrzygnąć.
Metaanaliza Boyle 2016
22 badania, ok. 2,3 tys. mężczyzn. Brak zwiększenia ryzyka raka prostaty przy TRT. Lekki wzrost PSA w pierwszych miesiącach, stabilizacja później.
Testosteron a przerost prostaty (BPH)
Łagodny rozrost prostaty (BPH) jest częsty u mężczyzn po 50. roku życia - niezależnie od poziomu testosteronu. Leczenie testosteronem może w pierwszych miesiącach nieznacznie zwiększyć objętość prostaty i PSA, ale w badaniach u mężczyzn z niedoborem zwykle nie nasilało istotnie objawów ze strony dróg moczowych.
- Przed leczeniem lekarz pyta o objawy z dróg moczowych - słaby strumień, częste oddawanie moczu w nocy, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza - często za pomocą kwestionariusza IPSS.
- Nasilone objawy wymagają najpierw oceny urologa.
- W trakcie leczenia zgłoś lekarzowi każde pogorszenie oddawania moczu - nie czekaj na planową kontrolę.
Więcej o samej chorobie: prostata - objawy i leczenie.
Monitoring prostaty na TRT
| Badanie | Przed TRT | 3 mies. | 6 mies. | Dalej |
|---|---|---|---|---|
| PSA | Tak | Tak | Tak | Po 12 mies., potem raz w roku |
| DRE (per rectum) | Tak (po 40. roku życia) | nie | Tak | Co 12 mies. |
| Objawy LUTS | IPSS | - | IPSS | Wg potrzeb |
Sygnały alarmowe: wzrost PSA o ponad 1,4 ng/ml w ciągu roku, PSA powyżej 4,0 ng/ml (lub powyżej 3,0 u mężczyzn przed 60. rokiem życia), nieprawidłowe badanie per rectum - skierowanie do urologa.
Najczęściej zadawane pytania o prostatę i testosteron
Czy TRT powoduje raka prostaty?
Obecnie brak dowodów, że TRT zwiększa ryzyko raka prostaty. Metaanaliza Boyle 2016 (22 badania, ok. 2,3 tys. mężczyzn) i badanie TRAVERSE 2023 nie wykazały wyższego ryzyka. Teoria nasycenia (saturation model) tłumaczy, dlaczego fizjologiczne T nie stymuluje wzrostu nowotworu.
Co to jest model nasycenia (saturation model)?
Model Morgentalera zakłada, że receptory androgenowe w prostacie są nasycone już przy T ~230 ng/dl. Powyżej tego progu dodatkowy testosteron nie stymuluje dodatkowego wzrostu prostaty. Dlatego TRT (przywracająca T do normy) nie pobudza wzrostu prostaty.
Czy można stosować TRT po raku prostaty?
To zależy od sytuacji. Wytyczne AUA i EAU dopuszczają rozważenie TRT u wybranych mężczyzn po radykalnym leczeniu raka prostaty o niskim ryzyku, zwykle po okresie obserwacji bez nawrotu - decyzja należy do urologa i wymaga ścisłego monitorowania PSA.
Jak TRT wpływa na PSA?
TRT może podnieść PSA o 0,-,5 ng/ml w ciągu pierwszych -2 mies. To efekt fizjologicznej stymulacji prostaty, nie oznaka raka. Gwałtowny wzrost PSA >1,4 ng/ml/rok wymaga diagnostyki urologicznej.
Czy TRT pogarsza BPH (łagodny rozrost prostaty)?
Dane są mieszane. Niektóre badania pokazują minimalny wzrost objętości prostaty na TRT, inne - brak zmian. Objawy BPH (LUTS) rzadko się pogarszają. Lekarz może omówić leki, które jednocześnie działają na erekcję i objawy ze strony dróg moczowych.
Jak często badać prostatę na TRT?
PSA i DRE (badanie per rectum) przed TRT, po 3, 6 i 12 miesiącach, a potem zwykle raz w roku. Po 40. roku życia PSA powinien być standardowym elementem monitorowania.
Więcej na ten temat
Masz obawy o prostatę na TRT?
Lekarz oceni Twoje PSA, historię i czynniki ryzyka. Bezpieczeństwo TRT wymaga indywidualnego podejścia. Konsultacja online, 149 zł.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Terapia TRT - więcej w tym dziale
Źródła
- Lincoff A.M. i wsp. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (badanie TRAVERSE). N Engl J Med. 2023;389(2):107–117. doi.org/10.1056/NEJMoa2215025
- Boyle P. i wsp. Endogenous and exogenous testosterone and the risk of prostate cancer and increased prostate-specific antigen (PSA) level: a meta-analysis. BJU Int. 2016;118(5):731–741. doi.org/10.1111/bju.13417
- Morgentaler A., Traish A.M. Shifting the paradigm of testosterone and prostate cancer: the saturation model and the limits of androgen-dependent growth. Eur Urol. 2009;55(2):310–320. doi.org/10.1016/j.eururo.2008.09.024
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Mulhall J.P. i wsp. Evaluation and Management of Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(2):423–432. doi.org/10.1016/j.juro.2018.03.115