Układ rozrodczy mężczyzny - budowa i funkcje narządów

Narządy układu rozrodczego mężczyzny

Jądra (testes)

Podwójna funkcja: produkcja testosteronu (komórki Leydiga) i plemników (kanaliki nasienne z komórkami Sertoliego). Leżą w mosznie - temperatura -°C niższa niż ciała, optymalna dla spermatogenezy.

Najądrza (epididymis)

Zwinięty kanalik (po rozciągnięciu ok. 6 m) przylegający do jądra. Plemniki dojrzewają tu przez ok. 12 dni, zyskując ruchliwość i zdolność do zapłodnienia.

Prostata (gruczoł krokowy)

Wielkość orzecha włoskiego, otacza cewkę moczową. Produkuje płyn nasienny z PSA, cynkiem i enzymami. Rośnie z wiekiem (BPH) pod wpływem DHT.

Pęcherzyki nasienne

Produkują 6-0% objętości ejakulatu - płyn bogaty we fruktozę (energia dla plemników) i prostaglandyny.

Nasieniowody, moszna, prącie i cewka moczowa

Moszna

Skórno-mięśniowy worek, w którym leżą jądra. Utrzymuje je w temperaturze niższej niż wnętrze ciała - to warunek prawidłowej produkcji plemników. W chłodzie mięśnie moszny przyciągają jądra bliżej ciała, w cieple - je oddalają.

Nasieniowody

Parzyste przewody, które przenoszą plemniki z najądrzy w stronę cewki moczowej. Biegną w powrózku nasiennym przez kanał pachwinowy, a za pęcherzem moczowym łączą się z przewodami pęcherzyków nasiennych w przewody wytryskowe. Ich przecięcie to istota wazektomii.

Gruczoły opuszkowo-cewkowe

Małe gruczoły poniżej prostaty. Przed wytryskiem wydzielają przejrzysty śluz, który nawilża cewkę moczową i zobojętnia jej środowisko.

Cewka moczowa

Wspólna droga dla moczu i nasienia. Przechodzi przez prostatę i prącie, a kończy się ujściem na żołędzi. Podczas wytrysku zwieracz przy szyi pęcherza zamyka się, dzięki czemu nasienie nie cofa się do pęcherza.

Prącie

Zbudowane z dwóch ciał jamistych i ciała gąbczastego, które otacza cewkę moczową. Wzwód powstaje, gdy ciała jamiste wypełniają się krwią. Na końcu prącia znajduje się żołądź pokryta napletkiem. Więcej: penis - budowa i zmiany skórne.

Droga plemnika: kanaliki nasienne jądra (powstawanie plemników) → najądrze (dojrzewanie i przechowywanie) → nasieniowód → przewód wytryskowy, gdzie dołącza wydzielina pęcherzyków nasiennych i prostaty → cewka moczowa → wytrysk.

Oś HPG - system sterowania hormonami

Cała męska endokrynologia reprodukcyjna opiera się na osi podwzgórze-przysadka-gonady:

Podwzgórze - wydziela GnRH (pulsacyjnie, mniej więcej co 1-2 godziny)
Przysadka przednia - w odpowiedzi wydziela LH i FSH
LH - stymuluje komórki Leydiga do produkcji testosteronu
FSH - stymuluje komórki Sertoliego, które wspomagają spermatogenezę
Testosteron - hamuje zwrotnie GnRH i LH (ujemne sprzężenie zwrotne)

Dlaczego to ważne klinicznie: W TRT podaje się egzogenny testosteron, który hamuje GnRH i LH, więc jądra przestają produkować własny T i plemniki. Dlatego TRT hamuje płodność i może zmniejszać objętość jąder - jeśli planujesz dziecko, powiedz o tym lekarzowi (zobacz TRT a płodność).

Testosteron - produkcja, transport, metabolizm

Produkcja

95% jądra, 5% nadnercza. Dzienna produkcja: - mg. Szczyt: 7:0-0:00 rano.

Transport

Większość związana z SHBG (nieaktywna) i albuminą (słabo dostępna); tylko ok. 2% to wolny T (aktywny biologicznie).

Metabolizm

T → DHT (5-alfa-reduktaza, w prostacie/skórze). T → estradiol (aromataza, w tk. tłuszczowej).

Narządy i ich najczęstsze choroby

Narząd	Funkcja	Przykładowe problemy
Jądra	Testosteron i plemniki	ból i guzki jąder, wodniak jądra, rak jądra
Powrózek nasienny	Naczynia i nasieniowód	żylaki powrózka nasiennego
Prostata	Płyn nasienny	powiększenie i zapalenie prostaty, rak prostaty
Prącie	Wzwód, wytrysk	zaburzenia erekcji, stulejka
Oś hormonalna	Sterowanie produkcją testosteronu	niedobór testosteronu, zaburzenia płodności

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie produkowany jest testosteron?

W komórkach Leydiga w jądrach - produkują ok. 95% testosteronu u mężczyzny. Pozostałe 5% pochodzi z nadnerczy. Produkcja jest stymulowana przez LH z przysadki mózgowej.

Co to jest oś HPG?

Oś podwzgórze-przysadka-gonady (HPG) to hormonalny system sterujący reprodukcją. Podwzgórze wydziela GnRH → przysadka wydziela LH i FSH → jądra produkują testosteron i plemniki. Testosteron hamuje zwrotnie GnRH (pętla ujemnego sprzężenia).

Czym różni się najądrze od jądra?

Jądro produkuje testosteron i plemniki. Najądrze (epididymis) to zwinięty kanalik przylegający do jądra, w którym plemniki dojrzewają i są przechowywane. Przejście przez najądrze trwa ok. 12 dni.

Co robi prostata?

Prostata (gruczoł krokowy) produkuje ok. 2-0% płynu nasiennego - zawiera enzymy, cynk i PSA, które upłynniają ejakulat i wspierają ruchliwość plemników. Leży tuż pod pęcherzem moczowym i otacza cewkę moczową.

Ile trwa produkcja plemników?

Spermatogeneza - od komórki macierzystej do dojrzałego plemnika - trwa ok. 74 dni. Dojrzewanie w najądrzu dodaje kolejne 12 dni. Dlatego efekty zmian (np. TRT, HCG) na spermatogenezę widoczne są dopiero po ok. 3 miesiącach.

Co to jest SHBG i dlaczego jest ważny?

SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) transportuje testosteron we krwi. Większość T jest związana z SHBG (nieaktywna) lub albuminą (słabo dostępna), a tylko ok. 2% to wolny T (aktywny). Wysoki SHBG oznacza niski wolny T mimo prawidłowego T całkowitego.

Więcej na ten temat

Chcesz zrozumieć swoje wyniki badań?

Lekarz online wyjaśni Twoje LH, FSH, T, SHBG i ustali, czy układ rozrodczy działa prawidłowo. 149 zł.

Umów konsultację online Kiedy iść do androloga

Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)

Zdrowie mężczyzny - więcej w tym dziale

Źródła

Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health

Aktualizacja: 22 października 2026 · Opracowanie: zespół Dr Testosteron (Dobrylekarz24 Sp. z o.o.) · Recenzja medyczna: w przygotowaniu