Testosteron i hormony
Badania hormonalne dla mężczyzn - jakie hormony męskie zbadać i jak czytać wyniki
Diagnostykę hormonalną mężczyzny zaczyna się zwykle od pakietu podstawowego: testosteron całkowity, SHBG, LH, FSH, estradiol, prolaktyna i TSH, pobrane rano na czczo. Hormony męskie to przede wszystkim testosteron, ale o jego działaniu decyduje cały układ: przysadka (LH, FSH), białko wiążące SHBG, estradiol, prolaktyna, a pośrednio także nadnercza i tarczyca. Wynik interpretuje się zawsze razem z objawami.
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Pojedynczy hormon rzadko daje odpowiedź. Niski testosteron z niskim LH oznacza inny problem niż niski testosteron z wysokim LH, a „prawidłowy” testosteron całkowity przy wysokim SHBG może oznaczać niedobór wolnej frakcji. Zakresy referencyjne podaje laboratorium.
Jakie są hormony męskie i za co odpowiadają
Poniżej najważniejsze hormony oceniane u mężczyzny - skąd pochodzą i za co odpowiadają. Każdy z nich opisujemy osobno w artykułach, do których odsyłamy w sekcji o czytaniu wyników.
| Hormon | Skąd pochodzi | Za co odpowiada |
|---|---|---|
| Testosteron | jądra (komórki Leydiga), w niewielkiej części nadnercza | libido, erekcja, masa mięśniowa, kości, nastrój, produkcja plemników |
| DHT | powstaje z testosteronu w tkankach | owłosienie, prostata, skóra; udział w łysieniu androgenowym |
| LH | przysadka | pobudza jądra do produkcji testosteronu |
| FSH | przysadka | wspiera produkcję plemników |
| SHBG | wątroba | wiąże testosteron; decyduje o ilości wolnej frakcji |
| Estradiol | powstaje z testosteronu (aromatyzacja) | kości, libido, gospodarka tłuszczowa |
| Prolaktyna | przysadka | w nadmiarze hamuje oś hormonalną i libido |
| DHEA-S | nadnercza | prekursor androgenów; marker pracy nadnerczy |
| Kortyzol | nadnercza | hormon stresu; wpływa na metabolizm |
| TSH | przysadka | steruje tarczycą; jej zaburzenia zmieniają SHBG i samopoczucie |
Kiedy mężczyzna powinien zbadać hormony
Badania hormonalne nie są potrzebne „profilaktycznie” każdemu mężczyźnie. Warto je wykonać, gdy pojawiają się objawy, które mogą mieć tło hormonalne, zwłaszcza kilka naraz i utrzymujące się tygodniami:
- spadek libido, słabsze lub rzadsze poranne erekcje, problemy z erekcją,
- przewlekłe zmęczenie, spadek energii i motywacji, gorszy nastrój,
- przyrost tkanki tłuszczowej na brzuchu, spadek masy mięśniowej i siły,
- powiększenie piersi, zmniejszenie jąder, słabszy zarost,
- trudności z zajściem partnerki w ciążę lub nieprawidłowe badanie nasienia,
- po odstawieniu sterydów anabolicznych lub przed planowanym leczeniem testosteronem.
Objawy niedoboru opisujemy szczegółowo w artykule niski testosteron - objawy. Sam wiek nie jest wskazaniem do badań, jeśli nie masz dolegliwości.
Pakiet badań hormonalnych dla mężczyzn - podstawowy i rozszerzony
Przy objawach takich jak spadek libido, problemy z erekcją, przewlekłe zmęczenie czy przyrost tkanki tłuszczowej lekarz zwykle zaczyna od zestawu, który pozwala ocenić całą oś hormonalną, a nie tylko jeden wynik:
| Badanie | Pakiet | Po co |
|---|---|---|
| Testosteron całkowity | podstawowy | główny wskaźnik niedoboru lub nadmiaru androgenów; przy wyniku granicznym oblicza się testosteron wolny |
| SHBG (i albumina) | podstawowy | pozwala ocenić, ile testosteronu jest dostępne dla tkanek |
| LH i FSH | podstawowy | odróżniają problem jąder od problemu przysadki; FSH ocenia też produkcję plemników |
| Estradiol | podstawowy | przy ginekomastii, otyłości, terapii testosteronem |
| Prolaktyna | podstawowy | jej nadmiar obniża libido i testosteron |
| TSH | podstawowy | zaburzenia tarczycy zmieniają SHBG i dają objawy podobne do niedoboru testosteronu |
| Morfologia, lipidogram, glukoza, PSA (zależnie od wieku) | rozszerzony | ocena ogólna i bezpieczeństwa przed ewentualnym leczeniem |
| DHEA-S, kortyzol, FT4 | rozszerzony | przy podejrzeniu chorób nadnerczy lub tarczycy |
| Insulina, HbA1c | rozszerzony | przy otyłości brzusznej i podejrzeniu insulinooporności |
Wytyczne zalecają potwierdzenie niskiego testosteronu w dwóch oznaczeniach wykonanych rano. Przed planowanym leczeniem zakres badań jest szerszy - opisujemy go w artykule badania przed TRT.
Jak przygotować się do badania hormonów
Więcej praktycznych wskazówek: badanie testosteronu.
Godzina pobrania
Rano, najlepiej między 7 a 10 - testosteron ma rytm dobowy i najwyższe stężenie rano.
Na czczo
Posiłek, zwłaszcza bogaty w cukry, może przejściowo obniżyć testosteron.
Bez wysiłku i niewyspania
Unikaj intensywnego treningu dzień wcześniej i badania po nieprzespanej nocy lub w trakcie infekcji.
Leki i suplementy
Zapisz wszystko, co przyjmujesz. Biotyna w dużych dawkach może zakłócać część oznaczeń - zapytaj w laboratorium, czy ją odstawić.
Jak czytać wyniki - zależności, nie pojedyncze liczby
Zakres referencyjny podaje laboratorium i zależy od metody, dlatego porównuj wynik z normą wydrukowaną na swoim wyniku. Ważniejsze od jednej liczby są zależności:
- niski testosteron i wysokie LH/FSH - problem leży w jądrach,
- niski testosteron i niskie lub „normalne” LH - problem w przysadce lub podwzgórzu (np. otyłość, prolaktyna, leki),
- wysoki testosteron i bardzo niskie LH - najczęściej testosteron podawany z zewnątrz,
- prawidłowy testosteron i wysokie SHBG - możliwy niedobór wolnej frakcji.
Szczegóły poszczególnych hormonów: testosteron, LH i FSH u mężczyzn, SHBG, estradiol u mężczyzn, prolaktyna, DHEA-S, kortyzol, TSH.
Nadmiar hormonów męskich - objawy
U mężczyzn nadmiar androgenów rzadko powstaje samoistnie. Najczęściej jest skutkiem podawania testosteronu w zbyt dużej dawce lub sterydów anabolicznych. Mogą mu towarzyszyć: trądzik i przetłuszczanie skóry, drażliwość, wzrost ciśnienia, nadmiar czerwonych krwinek, zanik jąder i spadek płodności, a paradoksalnie także ginekomastia (część testosteronu przechodzi w estradiol).
Rzadkie przyczyny to guzy jąder lub nadnerczy i wrodzony przerost nadnerczy. Szczegóły: wysoki testosteron u mężczyzn i ginekomastia.
Kiedy nie czekać
Szybko narastające powiększenie piersi, wyczuwalny guzek w jądrze, silne bóle głowy z zaburzeniami widzenia lub nagły wzrost ciśnienia wymagają pilnej diagnostyki stacjonarnej.Badania hormonalne dla mężczyzn - cena, skierowanie i gdzie je zrobić
Cena badań hormonalnych zależy od laboratorium i od tego, czy wybierasz pojedyncze oznaczenia, czy gotowy pakiet hormonalny dla mężczyzn - aktualne kwoty sprawdzisz w cenniku placówki. Pakiet bywa korzystniejszy niż kilka osobnych badań, ale przed zakupem porównaj jego skład z listą badań zaleconą przez lekarza, aby nie płacić za oznaczenia, które w Twojej sytuacji nic nie wnoszą.
- Skierowanie - prywatnie nie jest potrzebne; w ramach NFZ badania zleca lekarz (rodzinny lub specjalista, np. urolog czy endokrynolog), a zakres badań hormonalnych dostępnych u lekarza rodzinnego jest ograniczony.
- Gdzie - w każdym punkcie pobrań większych sieci laboratoriów; wynik jest zwykle dostępny w ciągu jednego lub kilku dni roboczych.
- Pora - rano, przy kolejnych badaniach o podobnej godzinie; szczegóły przygotowania opisujemy wyżej.
- Testosteron w leczeniu - jeśli go stosujesz, ustal z lekarzem, w którym momencie od dawki wykonać pobranie.
U mężczyzn pora dnia jest ważniejsza niż data badania. Szczegóły dotyczące samego testosteronu: badanie testosteronu.
Najczęstsze pytania
Jakie hormony męskie zbadać na początek?
Zwykle testosteron całkowity, SHBG, LH, FSH, estradiol, prolaktynę i TSH. Taki zestaw pozwala odróżnić problem jąder od problemu przysadki i wykluczyć częste przyczyny wtórne. Ostateczny zakres zależy od objawów i decyzji lekarza.
Czy hormony męskie trzeba badać rano?
Tak, przynajmniej testosteron. Jego stężenie jest najwyższe rano i spada w ciągu dnia, a normy laboratoryjne odnoszą się do porannego pobrania. Wynik z popołudnia może być fałszywie niski.
Czy jeden wynik wystarczy do rozpoznania zaburzeń hormonalnych?
Zwykle nie. Niski testosteron potwierdza się w drugim porannym oznaczeniu, a wynik ocenia razem z LH, FSH, SHBG i objawami. Pojedyncze odchylenie może wynikać z infekcji, niewyspania lub błędu przedlaboratoryjnego.
Jakie są objawy nadmiaru hormonów męskich u mężczyzny?
Najczęściej trądzik, przetłuszczanie skóry, drażliwość, wzrost ciśnienia i hematokrytu, zmniejszenie jąder i pogorszenie płodności. U mężczyzn nadmiar androgenów zwykle wynika z przyjmowania testosteronu lub sterydów.
Czy tarczyca wpływa na hormony męskie?
Tak. Nadczynność tarczycy podnosi SHBG, a niedoczynność może je obniżać i nasilać zmęczenie oraz spadek libido. Dlatego TSH często dołącza się do podstawowego pakietu badań hormonalnych mężczyzny.
Czy na badania hormonalne trzeba mieć skierowanie?
Prywatnie nie, w ramach NFZ zleca je lekarz - szczegóły opisujemy w sekcji o skierowaniu i miejscu badania. Wyniki warto omówić z lekarzem, bo pojedyncze oznaczenia bez kontekstu objawów łatwo źle zinterpretować.
Gdzie zrobić badania hormonalne dla mężczyzn?
W punkcie pobrań dowolnego laboratorium. Ważniejsze od miejsca są warunki pobrania: rano, na czczo, po przespanej nocy i bez intensywnego treningu dzień wcześniej.
Konsultacja z lekarzem online
Masz już wyniki hormonów albo chcesz wiedzieć, od czego zacząć? Lekarz w ramach konsultacji TRT online oceni objawy i wyniki, wskaże brakujące badania i omówi dalsze postępowanie.
Zobacz, jak przygotować się do pierwszej wizyty. Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Teleporady codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Badania hormonalne - więcej w tym dziale
Źródła
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Mulhall J.P. i wsp. Evaluation and Management of Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(2):423–432. doi.org/10.1016/j.juro.2018.03.115
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health