Centrum wiedzy · Badania
SHBG - co to jest i co oznacza niski lub wysoki wynik u mężczyzny
SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) to białko produkowane w wątrobie, które wiąże testosteron we krwi i przenosi go w postaci nieaktywnej. Jego stężenie decyduje, ile testosteronu pozostaje wolnego, czyli aktywnego. Dlatego SHBG bada się razem z testosteronem - szczególnie gdy wynik jest graniczny, a objawy sugerują niedobór.
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Niskie SHBG najczęściej towarzyszy otyłości i insulinooporności, wysokie - starszemu wiekowi, chorobom wątroby i nadczynności tarczycy. Nie leczy się samego wyniku SHBG, tylko jego przyczynę.
Co to jest SHBG i po co się je bada
We krwi tylko niewielka część testosteronu (zwykle 1-3%) krąży w postaci wolnej. Większość jest związana: silnie z SHBG i luźno z albuminą. Testosteron związany z SHBG praktycznie nie działa na tkanki.
Gdy SHBG jest wysokie, testosteron całkowity może być „w normie”, a wolnego jest za mało - i odwrotnie: przy niskim SHBG testosteron całkowity bywa niski, choć wolny jest prawidłowy. Dlatego wytyczne zalecają oznaczenie SHBG i obliczenie testosteronu wolnego, gdy testosteron całkowity jest graniczny albo gdy podejrzewa się nieprawidłowe SHBG. Więcej o frakcjach: testosteron całkowity a wolny.
Normy SHBG
Zakres referencyjny podaje laboratorium - zależy od metody i bywa podawany osobno dla wieku i płci. U mężczyzn stężenie tego białka naturalnie rośnie z wiekiem. Sam wynik ma znaczenie głównie jako element obliczenia testosteronu wolnego (razem z testosteronem całkowitym i albuminą), a nie jako samodzielna diagnoza.
Oznaczenie wykonuje się z tej samej próbki co testosteron - rano, na czczo. Przygotowanie opisujemy w artykule badanie testosteronu.
Przyczyny nieprawidłowego wyniku
| Niskie SHBG | Wysokie SHBG | |
|---|---|---|
| Metabolizm | otyłość, insulinooporność, cukrzyca typu 2 | niska masa ciała, niedożywienie |
| Hormony | niedoczynność tarczycy, nadmiar hormonu wzrostu (akromegalia) | nadczynność tarczycy, nadmiar estrogenów |
| Narządy | zespół nerczycowy | choroby wątroby (np. marskość) |
| Leki i substancje | glikokortykosteroidy, sterydy anaboliczne i inne androgeny | niektóre leki przeciwpadaczkowe, estrogeny |
| Inne | zespół Cushinga (nadmiar kortyzolu) | starszy wiek, zakażenie HIV |
SHBG a wolny testosteron - przykład wyniku
Ten sam testosteron całkowity może oznaczać zupełnie inną ilość wolnego testosteronu - zależnie od SHBG. Przykłady obliczone wzorem Vermeulena przy prawidłowej albuminie (wartości przybliżone, tylko do ilustracji):
- Testosteron całkowity 12 nmol/l, SHBG 20 nmol/l - wolny testosteron ok. 310 pmol/l, czyli w zakresie uznawanym za prawidłowy.
- Testosteron całkowity 12 nmol/l, SHBG 70 nmol/l - wolny testosteron ok. 140 pmol/l, czyli poniżej progu ok. 225 pmol/l podawanego w wytycznych EAU. Przy objawach może to przemawiać za niedoborem mimo „prawidłowego” wyniku całkowitego.
- Testosteron całkowity 9 nmol/l, SHBG 15 nmol/l - wynik całkowity jest niski, ale wolny testosteron (ok. 250 pmol/l) mieści się w zakresie - typowa sytuacja przy otyłości i insulinooporności.
Obliczenie wykonuje lekarz lub laboratorium - nie interpretuj samodzielnie pojedynczego wyniku. Jak wykonać badania: badanie testosteronu, a więcej o normach: norma testosteronu wolnego.
Niskie SHBG u mężczyzn - przyczyny i jak leczyć
Nie ma leku, który „podnosi SHBG” - leczy się przyczynę, a SHBG zwykle wraca do normy razem z nią. Najczęstszą przyczyną niskiego SHBG u mężczyzn jest otyłość brzuszna i insulinooporność: nadmiar insuliny hamuje wytwarzanie SHBG w wątrobie.
- redukcja masy ciała, aktywność fizyczna i leczenie insulinooporności lub cukrzycy - najskuteczniej podnoszą SHBG (patrz insulinooporność i brzuch hormonalny),
- leczenie niedoczynności tarczycy, jeśli badania ją potwierdzą (TSH),
- przegląd leków i substancji - glikokortykosteroidy, sterydy anaboliczne i inne androgeny obniżają SHBG; leków przepisanych przez lekarza nie odstawiaj samodzielnie.
Niskie SHBG samo w sobie nie jest groźne, ale jest sygnałem zaburzeń metabolicznych, które zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2.
Wysokie SHBG - co oznacza i jak leczyć
Wysokie SHBG wiąże więcej testosteronu, więc wolnego, aktywnego hormonu może być za mało - nawet przy prawidłowym testosteronie całkowitym. Postępowanie zależy od przyczyny:
- starszy wiek - SHBG naturalnie rośnie z wiekiem; liczy się wtedy obliczony testosteron wolny i objawy,
- choroby wątroby (np. marskość, w tym związana z alkoholem) - ocena i leczenie wątroby, ograniczenie alkoholu,
- nadczynność tarczycy - jej leczenie zwykle obniża SHBG,
- niska masa ciała i niedożywienie - uzupełnienie kalorii i białka,
- leki - m.in. niektóre leki przeciwpadaczkowe; ewentualną zmianę omawia lekarz prowadzący.
Jeśli mimo leczenia przyczyny obliczony testosteron wolny jest niski, a objawy niedoboru się utrzymują, lekarz może rozważyć dalszą diagnostykę i leczenie niedoboru testosteronu.
Najczęstsze pytania
SHBG - co to za badanie?
To oznaczenie we krwi białka wiążącego hormony płciowe. U mężczyzn służy głównie do obliczenia testosteronu wolnego i interpretacji granicznego wyniku testosteronu całkowitego.
Co oznacza niskie SHBG u mężczyzny?
Najczęściej otyłość, insulinooporność lub cukrzycę typu 2; rzadziej niedoczynność tarczycy, stosowanie glikokortykosteroidów lub androgenów. Przy niskim SHBG testosteron całkowity może być zaniżony, choć wolny jest prawidłowy.
Co oznacza wysokie SHBG?
Wysokie SHBG występuje m.in. u starszych mężczyzn, przy chorobach wątroby, nadczynności tarczycy i niektórych lekach. Może powodować objawy niedoboru testosteronu mimo prawidłowego testosteronu całkowitego.
Kiedy badać SHBG?
Rano, na czczo, razem z testosteronem całkowitym - zwykle gdy jego wynik jest graniczny albo gdy występują stany zmieniające SHBG (otyłość, cukrzyca, choroby wątroby lub tarczycy, starszy wiek).
Czy niskie SHBG jest groźne?
Samo w sobie nie, ale jest sygnałem ostrzegawczym. U mężczyzn niskie SHBG najczęściej towarzyszy otyłości brzusznej i insulinooporności i wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2. Warto wtedy zbadać glukozę, HbA1c i TSH oraz omówić wynik z lekarzem.
Jak podnieść SHBG?
Leczyć przyczynę niskiego wyniku: przy nadwadze najskuteczniejsza jest redukcja masy ciała, aktywność fizyczna i leczenie insulinooporności, przy niedoczynności tarczycy - jej leczenie. Nie ma suplementu ani leku, który bezpiecznie podnosi samo SHBG.
Konsultacja z lekarzem online
Masz wynik SHBG poza zakresem? Lekarz na konsultacji online obliczy testosteron wolny na podstawie Twoich wyników, oceni możliwe przyczyny i zaproponuje kolejne kroki.
Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Wizyty codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Testosteron i hormony - więcej w tym dziale
Źródła
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Vermeulen A., Verdonck L., Kaufman J.M. A critical evaluation of simple methods for the estimation of free testosterone in serum. J Clin Endocrinol Metab. 1999;84(10):3666–3672. doi.org/10.1210/jcem.84.10.6079
- Mulhall J.P. i wsp. Evaluation and Management of Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(2):423–432. doi.org/10.1016/j.juro.2018.03.115