Zdrowie mężczyzny · Jądra
Rak jądra - objawy, guzki na jądrach, diagnostyka i leczenie
Najczęstszym objawem raka jądra jest twardy, zwykle niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze albo powiększenie i stwardnienie całego jądra. To najczęstszy nowotwór złośliwy u młodych mężczyzn, mniej więcej między 15. a 40. rokiem życia. Wykryty wcześnie jest jednym z najlepiej uleczalnych nowotworów - dlatego każdy nowy guzek w jądrze wymaga pilnego USG i konsultacji urologa.
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Nie czekaj, aż guzek zacznie boleć - rak jądra zwykle nie boli. Podstawą rozpoznania jest USG moszny i badanie krwi na markery (AFP, beta-hCG, LDH), a leczenie zwykle zaczyna się od usunięcia jądra przez dostęp pachwinowy. Większość chorych zostaje wyleczona.
Rak jądra - objawy początkowe
- twardy guzek lub zgrubienie w jądrze, zwykle niebolesne,
- powiększenie, stwardnienie lub zmiana kształtu jednego jądra,
- uczucie ciężkości w mosznie lub tępy ból w podbrzuszu albo pachwinie,
- nagłe pojawienie się płynu w mosznie (wodniak) u młodego mężczyzny,
- rzadziej: tkliwość lub powiększenie piersi (ginekomastia) - związane z hormonami wydzielanymi przez niektóre guzy,
- w zaawansowanej chorobie: ból pleców, kaszel lub duszność, spadek masy ciała.
Rak jądra zwykle nie boli, choć u części chorych pojawia się ból, np. przy krwawieniu do guza. Właśnie brak bólu sprawia, że zmiana bywa lekceważona.
Guzki na jądrach - jak wygląda guz jądra i co jeszcze to może być
Guz jądra wyczuwa się jako twardy, często nieregularny guzek w samym jądrze, którego nie da się od jądra oddzielić. Nie wszystkie zgrubienia w mosznie to nowotwór:
| Zmiana | Gdzie i jak się wyczuwa | Charakter |
|---|---|---|
| Guz jądra | twardy guzek w jądrze, nie oddziela się od niego | wymaga pilnej diagnostyki |
| Torbiel najądrza | okrągły, gładki guzek nad lub za jądrem, oddzielny od jądra | zwykle łagodna |
| Wodniak | miękkie powiększenie całej połowy moszny | zwykle łagodny; USG wyklucza guz |
| Żylaki powrózka | miękkie, kręte żyły nad jądrem | łagodne; znaczenie dla płodności |
| Zapalenie najądrza | bolesne, obrzęknięte najądrze | infekcja, leczenie antybiotykiem |
Samobadanie i czynniki ryzyka
Samobadanie raz w miesiącu pomaga zauważyć zmianę wcześnie - instrukcję znajdziesz w artykule jądra męskie - samobadanie. Szczególnie powinni o nim pamiętać mężczyźni z czynnikami ryzyka:
- wnętrostwo w dzieciństwie (także operowane),
- rak jądra u ojca lub brata,
- przebyty rak drugiego jądra,
- niepłodność męska i zaburzenia budowy jąder.
Przyczyny raka jądra nie są w pełni znane; nie wywołują go uraz, częstość współżycia ani masturbacja.
Rodzaje nowotworów jądra - nasieniak i nienasieniak
Zdecydowana większość nowotworów jądra to guzy zarodkowe, wywodzące się z komórek, z których powstają plemniki. Dzieli się je na dwie główne grupy, które różnią się wiekiem chorych, markerami i leczeniem. Rzadziej występują guzy niezarodkowe, np. z komórek Leydiga lub Sertolego, a u starszych mężczyzn - chłoniak jądra.
| Nasieniak (seminoma) | Nienasieniakowe guzy zarodkowe | |
|---|---|---|
| Typowy wiek | częściej 30-40 lat | częściej 20-30 lat |
| Rodzaje | nasieniak klasyczny | rak zarodkowy, guz pęcherzyka żółtkowego, kosmówczak, potworniak, często guzy mieszane |
| Markery we krwi | AFP prawidłowe; beta-hCG czasem umiarkowanie podwyższone; LDH | często podwyższone AFP i/lub beta-hCG; LDH |
| Przebieg | zwykle wolniejszy | częściej szybszy, częściej przerzuty w chwili rozpoznania |
| Leczenie po usunięciu jądra | obserwacja, chemioterapia lub radioterapia - zależnie od stadium; guz bardzo wrażliwy na leczenie | obserwacja lub chemioterapia, czasem operacja węzłów chłonnych zaotrzewnowych |
| Rokowanie | bardzo dobre w obu grupach, zwłaszcza we wczesnym stadium; zależy od zaawansowania i poziomu markerów | |
Guzy mieszane, zawierające elementy nasieniaka i nienasieniaka, leczy się jak nienasieniakowe.
Diagnostyka: USG moszny i markery AFP, beta-hCG, LDH
Guza jądra nie nakłuwa się przez mosznę. Rozpoznanie potwierdza badanie histopatologiczne jądra usuniętego przez cięcie w pachwinie.
Badanie urologiczne
Ocena obu jąder, węzłów chłonnych i piersi.
USG moszny
Badanie pierwszego wyboru - pozwala odróżnić zmianę w jądrze od zmian poza nim; wykonuje się je obustronnie.
Markery nowotworowe we krwi
AFP, beta-hCG i LDH - oznaczane przed operacją i po niej; pomagają w rozpoznaniu typu guza, ocenie zaawansowania i kontroli leczenia. Prawidłowe markery nie wykluczają raka.
Tomografia komputerowa
Po rozpoznaniu - ocena węzłów chłonnych zaotrzewnowych i płuc.
Leczenie i rokowanie - czy rak jądra jest wyleczalny
Leczenie zwykle zaczyna się od orchidektomii pachwinowej, czyli usunięcia jądra z powrózkiem nasiennym. Dalsze postępowanie zależy od typu guza (nasieniak lub nienasieniakowy guz zarodkowy) i stopnia zaawansowania: obserwacja, chemioterapia, rzadziej radioterapia lub operacja węzłów chłonnych. Leczenie prowadzi ośrodek urologiczno-onkologiczny.
Jeśli niepokoi Cię zmiana w jądrze, a nie wiesz, od czego zacząć, androlog online pomoże ocenić pilność i zaplanować badania - ostateczną diagnostykę prowadzi urolog.
Rak jądra należy do najlepiej uleczalnych nowotworów - według wytycznych EAU wyleczenie uzyskuje się u zdecydowanej większości chorych, także w części przypadków z przerzutami. Rokowanie zależy od zaawansowania, dlatego czas od zauważenia guzka do diagnostyki ma znaczenie.
Płodność i testosteron po leczeniu
Przed usunięciem jądra i przed chemioterapią lub radioterapią wytyczne zalecają zaproponowanie zamrożenia nasienia. Jedno zdrowe jądro często wystarcza do prawidłowej produkcji testosteronu, ale po leczeniu warto kontrolować hormony - u części mężczyzn rozwija się niedobór testosteronu, który można leczyć po decyzji lekarza. Więcej: niedobór testosteronu, płodność męska.
Kiedy pilnie do lekarza
- Nagły, silny ból jądra, zwłaszcza z obrzękiem, nudnościami lub wymiotami - może to być skręt jądra. Liczą się godziny: dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, nie czekaj na teleporadę.
- Ból i obrzęk z gorączką albo szybko narastające zaczerwienienie moszny - wizyta u lekarza tego samego dnia.
- Twardy, niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze - pilna konsultacja urologiczna i USG moszny w ciągu kilku dni.
- Bolesne uwypuklenie w pachwinie lub mosznie, którego nie da się wsunąć, z bólem brzucha lub wymiotami - możliwe uwięźnięcie przepukliny, 112 lub SOR.
Najczęstsze pytania
Czy rak jądra boli?
Zwykle nie. Typowy guz jądra jest twardy i niebolesny, czasem daje tylko uczucie ciężkości w mosznie. Brak bólu nie wyklucza nowotworu, dlatego każdy nowy guzek wymaga USG.
W jakim wieku najczęściej występuje rak jądra?
Najczęściej u młodych mężczyzn, mniej więcej między 15. a 40. rokiem życia. Może jednak wystąpić także u starszych mężczyzn i rzadko u dzieci.
Czy prawidłowe markery wykluczają raka jądra?
Nie. AFP, beta-hCG i LDH są podwyższone tylko u części chorych, zwłaszcza przy nasieniaku markery często są prawidłowe. O rozpoznaniu decyduje USG i badanie histopatologiczne.
Czy po usunięciu jednego jądra można mieć dzieci?
U wielu mężczyzn tak - drugie jądro często zapewnia wystarczającą produkcję plemników i testosteronu. Ponieważ leczenie onkologiczne może pogorszyć płodność, przed nim zaleca się rozważenie zamrożenia nasienia.
Jak szybko po wyczuciu guzka iść do lekarza?
W ciągu kilku dni. Twardy guzek w jądrze wymaga pilnego USG moszny i oceny urologa. Nie warto czekać, aż zmiana się powiększy lub zacznie boleć.
Czy guzek przy jądrze to zawsze nowotwór?
Nie. Częste są łagodne zmiany, takie jak torbiel najądrza, wodniak czy żylaki powrózka. Odróżnić je od guza jądra można jednak dopiero w badaniu i USG, a nie na podstawie samego wyczucia.
Konsultacja z lekarzem online
Wyczułeś guzek w jądrze? Nie odkładaj tego - lekarz na konsultacji online oceni objawy, może wystawić skierowanie na USG moszny i badania markerów, jeśli są wskazane, i pomoże zorganizować pilną wizytę u urologa. Teleporada nie zastępuje badania fizykalnego.
Zobacz, jak przygotować się do pierwszej wizyty. Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Teleporady codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Zdrowie mężczyzny - więcej w tym dziale
Źródła
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Testicular Cancer (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/testicular-cancer
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/sexual-and-reproductive-health