Zdrowie mężczyzny · Prostata
Prostata - objawy, gdzie jest i jak się ją leczy
Prostata (gruczoł krokowy) to narząd wielkości orzecha włoskiego, położony pod pęcherzem moczowym i otaczający początkowy odcinek cewki moczowej. Z wiekiem zwykle się powiększa, co może utrudniać oddawanie moczu - to najczęstszy powód, dla którego mężczyźni szukają informacji o prostacie. Objawy z dróg moczowych nie przesądzają o przyczynie: ten sam zestaw dolegliwości może dawać łagodny rozrost, zapalenie, a rzadziej rak, dlatego ocenę zawsze zaczyna się od rozmowy z lekarzem i podstawowych badań.
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Najważniejsze
Łagodny rozrost prostaty (BPH) jest bardzo częsty po 50. roku życia i nie jest nowotworem. Leczy się go wtedy, gdy objawy przeszkadzają lub pojawiają się powikłania - od zmiany nawyków, przez leki (alfa-blokery, inhibitory 5-alfa-reduktazy), po zabiegi. Zatrzymanie moczu i gorączka z bólem krocza wymagają pilnej pomocy, a krew w moczu - pilnej wizyty u lekarza.
Prostata - gdzie jest i do czego służy
Prostata leży w miednicy, tuż pod pęcherzem moczowym i przed odbytnicą - dlatego lekarz może ją zbadać palcem przez odbyt. Przez jej środek przebiega cewka moczowa, co wyjaśnia, dlaczego powiększony gruczoł wpływa na oddawanie moczu. U młodego mężczyzny ma objętość mniej więcej 20-25 ml; z wiekiem często rośnie.
Gruczoł wytwarza część płynu nasiennego. Jednym z jego składników jest PSA (antygen swoiście sterczowy) - enzym, który upłynnia nasienie. Niewielka ilość PSA przenika do krwi i to właśnie ją mierzy się w badaniu krwi „na prostatę”. Pracę prostaty regulują androgeny, dlatego zależności między prostatą a terapią hormonalną omawiamy osobno: prostata a testosteron. Budowę całego układu opisujemy w artykule anatomia układu rozrodczego mężczyzny.
Prostata - objawy i pierwsze sygnały, które powinny zwrócić uwagę
Lekarze mówią o objawach z dolnych dróg moczowych (LUTS). Dzielą się na trzy grupy:
- objawy opróżniania - słaby lub przerywany strumień, trudność z rozpoczęciem mikcji, konieczność parcia,
- objawy gromadzenia - częste oddawanie moczu, nagłe parcie, wstawanie w nocy (nokturia),
- objawy po mikcji - uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, kapanie po oddaniu moczu.
Ból w kroczu, podbrzuszu lub przy wytrysku częściej wskazuje na stan zapalny niż na rozrost - szczegóły: zapalenie prostaty. Wczesny rak prostaty zwykle nie daje żadnych objawów, dlatego brak dolegliwości nie wyklucza choroby, a ich obecność jej nie potwierdza (rak prostaty - objawy i rokowanie).
Objawy prostaty - rozrost, zapalenie czy rak?
| Łagodny rozrost (BPH) | Zapalenie prostaty | Rak prostaty | |
|---|---|---|---|
| Typowy wiek | zwykle po 50. roku życia | każdy wiek dorosły, także młodsi mężczyźni | ryzyko rośnie wyraźnie po 50. roku życia |
| Początek | powolny, przez lata | nagły (ostre) albo objawy trwające miesiącami (przewlekłe) | we wczesnym stadium zwykle bez objawów |
| Ból | zwykle nie | tak - krocze, podbrzusze, przy wytrysku | zwykle nie; bóle kości w chorobie zaawansowanej |
| Gorączka | nie | w postaci ostrej - tak, z dreszczami | nie |
| PSA | może być umiarkowanie podwyższone | może przejściowo wzrosnąć | często podwyższone lub rosnące |
| Co robić | konsultacja, ocena objawów, PSA i USG | przy gorączce pilnie; bez gorączki - konsultacja i badanie moczu | rozmowa z lekarzem o PSA, dalej urolog |
Objawy tych chorób mogą się nakładać, a rozrost i rak mogą współistnieć. Tabela pomaga przygotować się do rozmowy z lekarzem, ale nie zastępuje diagnostyki.
Powiększona prostata - łagodny rozrost (BPH)
Łagodny rozrost prostaty to niezłośliwe powiększenie gruczołu, którego częstość rośnie z każdą dekadą życia. Wielkość prostaty nie odpowiada wprost nasileniu objawów: duży gruczoł może nie przeszkadzać, a mały - powodować kłopoty z mikcją. Nieleczony, znacznie nasilony rozrost może prowadzić do zalegania moczu, nawracających zakażeń, kamicy pęcherza, a w skrajnych przypadkach do ostrego zatrzymania moczu lub uszkodzenia nerek.
Ocena obejmuje wywiad (często kwestionariusz IPSS), badanie moczu, PSA, badanie per rectum i USG z oceną zalegania moczu. Opis badań: badanie prostaty - PSA, per rectum, USG.
Kiedy pilnie do lekarza
- nie możesz oddać moczu mimo parcia, a podbrzusze jest bolesne i napięte (zatrzymanie moczu),
- masz gorączkę lub dreszcze z bólem krocza, podbrzusza albo pieczeniem przy oddawaniu moczu,
- w moczu widzisz dużo krwi lub skrzepy albo krwiomocz utrudnia oddawanie moczu.
W takiej sytuacji nie czekaj na teleporadę - jedź na SOR lub dzwoń pod 112. Niewielka ilość krwi w moczu bez bólu i gorączki nie wymaga wezwania 112, ale zawsze wymaga pilnej wizyty u lekarza lub urologa w ciągu kilku dni.
Lek na prostatę - jakie są możliwości leczenia
Przy łagodnych objawach, które nie przeszkadzają, wytyczne EAU dopuszczają czujną obserwację z modyfikacją nawyków: ograniczenie płynów wieczorem, mniej kofeiny i alkoholu, regularne oddawanie moczu, przegląd przyjmowanych leków. Gdy objawy są uciążliwe, lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne:
| Grupa | Jak działa | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Alfa-blokery (np. tamsulosyna, alfuzosyna, doksazosyna, sylodosyna) | rozluźniają mięśnie gładkie szyi pęcherza i prostaty | działają w ciągu dni; mogą powodować spadki ciśnienia, zawroty głowy, zaburzenia wytrysku |
| Inhibitory 5-alfa-reduktazy (finasteryd, dutasteryd) | zmniejszają objętość prostaty | efekt po kilku miesiącach; przeznaczone dla większych gruczołów; obniżają PSA mniej więcej o połowę - lekarz musi to uwzględnić |
| Leczenie skojarzone | połączenie obu grup | u mężczyzn z dużą prostatą i nasilonymi objawami |
| Inne (np. tadalafil przyjmowany codziennie, leki na pęcherz nadreaktywny) | działają na wybrane objawy | dobierane indywidualnie, po wykluczeniu przeciwwskazań |
Najnowsze leki i zabiegi na prostatę
Gdy leki nie wystarczają albo pojawiają się powikłania, urolog może zaproponować zabieg: przezcewkową resekcję prostaty (TURP), enukleację laserową lub metody małoinwazyjne. Ziołowe preparaty na prostatę mają słabe lub niejednoznaczne dowody skuteczności - nie zastępują diagnostyki. „Najnowszy” lek nie oznacza lepszego dla każdego: wybór zależy od wielkości prostaty, rodzaju objawów, chorób współistniejących i planów dotyczących płodności. O leczeniu i e-recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Abstynencja seksualna a prostata
Nie ma dowodów, że abstynencja seksualna powoduje łagodny rozrost lub zapalenie prostaty ani że częste stosunki ją „uszkadzają”. W dużym badaniu obserwacyjnym (Health Professionals Follow-up Study) mężczyźni z częstszymi wytryskami mieli nieco niższe ryzyko raka prostaty. To jednak zależność obserwowana, a nie dowód przyczynowy - nie wynika z niej zalecenie określonej częstotliwości współżycia.
Uczucie dyskomfortu w kroczu po dłuższej przerwie bywa przejściowe. Jeśli ból się utrzymuje, nasila przy wytrysku lub towarzyszą mu objawy z dróg moczowych, warto skonsultować się z lekarzem. Problemy z erekcją przy chorobach prostaty omawiamy w artykule zaburzenia erekcji.
Leki na prostatę na receptę - jakie grupy
Leki na prostatę na receptę stosowane w łagodnym rozroście należą do grup opisanych w tabeli wyżej. Zamiast wykazu z nazwami handlowymi podajemy grupy i substancje czynne, bo wybór konkretnego preparatu należy do lekarza. Tabletki na prostatę na receptę dobiera się po ocenie objawów, PSA, ciśnienia i przyjmowanych leków - część z nich wchodzi w interakcje lub obniża ciśnienie. O leczeniu i ewentualnej e-recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Zastrzyk na prostatę i płynna biopsja - co to jest
„Zastrzyk na prostatę” to zwykle hormonoterapia raka prostaty, a nie leczenie łagodnego rozrostu. Analogi lub antagoniści GnRH, podawane w zastrzykach co miesiąc lub co kilka miesięcy, obniżają testosteron do poziomu kastracyjnego i hamują wzrost nowotworu. O leczeniu decyduje urolog lub onkolog, a w chorobach prostaty stosuje się je tylko przy rozpoznanym raku. Cena zastrzyku na prostatę zależy od leku i od tego, czy w danej sytuacji przysługuje refundacja - informację przekaże lekarz prowadzący.
Płynna biopsja prostaty to badania biomarkerów z krwi lub moczu, które pomagają ocenić ryzyko istotnego raka, np. przy granicznym PSA. Uzupełniają diagnostykę, ale nie zastępują rezonansu ani klasycznej biopsji - tylko badanie tkanki potwierdza raka. Cenę płynnej biopsji prostaty podaje cennik konkretnej placówki i różni się ona w zależności od testu. Więcej: badanie prostaty i rak prostaty.
Najczęstsze pytania
Gdzie dokładnie znajduje się prostata?
W miednicy, bezpośrednio pod pęcherzem moczowym i przed odbytnicą. Otacza początkowy odcinek cewki moczowej, dlatego jej powiększenie wpływa na oddawanie moczu.
Jakie są pierwsze objawy problemów z prostatą?
Najczęściej słabszy strumień moczu, częstsze oddawanie moczu, wstawanie w nocy i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Takie objawy mogą mieć różne przyczyny, dlatego wymagają oceny lekarza.
Czy powiększona prostata to rak?
Nie. Łagodny rozrost prostaty to niezłośliwe powiększenie gruczołu, bardzo częste z wiekiem. Rak prostaty to odrębna choroba, która może współistnieć z rozrostem, dlatego lekarz ocenia PSA i wynik badania per rectum.
Gdzie boli prostata?
Ból związany z prostatą odczuwa się zwykle w kroczu, podbrzuszu, okolicy odbytu, czasem w jądrach lub prąciu, często przy oddawaniu moczu lub wytrysku. Taki ból częściej wskazuje na zapalenie niż na rozrost.
Czy przerost prostaty zawsze wymaga leczenia?
Nie. Przy łagodnych objawach, które nie obniżają jakości życia, wystarcza zwykle obserwacja i zmiana nawyków. Leczenie rozważa się, gdy objawy przeszkadzają lub pojawiają się powikłania.
Czy abstynencja seksualna szkodzi prostacie?
Nie ma dowodów, że abstynencja powoduje choroby prostaty. Badania obserwacyjne wiążą częstsze wytryski z nieco niższym ryzykiem raka prostaty, ale nie dowodzą związku przyczynowego.
W jakim wieku zaczynają się problemy z prostatą?
Objawy łagodnego rozrostu pojawiają się najczęściej po 50. roku życia i są coraz częstsze z wiekiem. Zapalenie prostaty może wystąpić także u młodszych mężczyzn, dlatego ból krocza czy pieczenie przy oddawaniu moczu u 30-latka również warto skonsultować.
Konsultacja z lekarzem online
Masz kłopoty z oddawaniem moczu albo wynik PSA, którego nie rozumiesz? Podczas konsultacji (androlog online) lekarz oceni objawy i wyniki, zleci brakujące badania i - gdy potrzebne jest badanie per rectum lub USG - skieruje do urologa. Teleporada nie zastępuje badania fizykalnego.
Zobacz, jak przygotować się do pierwszej wizyty. Wizyta wideo: 149 zł (pierwsza), 99 zł (kontrolna). Teleporady codziennie 7:00-23:00. O leczeniu i ewentualnej recepcie decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Zdrowie mężczyzny - więcej w tym dziale
Źródła
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/management-of-non-neurogenic-male-luts
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Prostate Cancer (aktualna edycja). uroweb.org/guidelines/prostate-cancer
- Rider J.R. i wsp. Ejaculation Frequency and Risk of Prostate Cancer: Updated Results with an Additional Decade of Follow-up. Eur Urol. 2016;70(6):974-982. doi.org/10.1016/j.eururo.2016.03.027