Hormon wzrostu u dorosłych mężczyzn - badanie IGF-1, niedobór i nadmiar

Jak działa hormon wzrostu u dorosłych

U dzieci GH odpowiada za wzrost kości na długość. Po zamknięciu chrząstek wzrostowych nie zwiększa już wzrostu, ale nadal działa: sprzyja budowie beztłuszczowej masy ciała, nasila rozkład tłuszczu, wpływa na gęstość kości, gospodarkę wodną i glukozę. W wielu jego efektach pośredniczy IGF-1 - hormon produkowany głównie w wątrobie pod wpływem GH.

Wydzielanie GH zmniejsza się z wiekiem, a także przy otyłości brzusznej, krótkim śnie i małej aktywności. Hormon wzrostu współdziała z testosteronem - oba są częścią szerszego układu, który opisujemy w przewodniku hormony męskie.

Hormon wzrostu - badanie: IGF-1 i testy stymulacyjne

Prawidłowe IGF-1 nie wyklucza niedoboru GH, a niskie nie zawsze go potwierdza - IGF-1 obniża się m.in. przy niedożywieniu, chorobach wątroby, niedoczynności tarczycy i źle kontrolowanej cukrzycy. Dlatego interpretacja należy do lekarza.

Niedobór hormonu wzrostu u dorosłych

Objawy są mało charakterystyczne: więcej tkanki tłuszczowej na brzuchu, mniejsza masa i siła mięśni, zmęczenie, gorsza tolerancja wysiłku, obniżony nastrój, mniejsza gęstość kości i niekorzystny profil lipidów. Podobnie może wyglądać niski testosteron, niedoczynność tarczycy czy depresja - dlatego diagnostykę zaczyna się od częstszych przyczyn.

Leczenie (rekombinowany hormon wzrostu) prowadzi endokrynolog po potwierdzeniu niedoboru testami. Lekarz online może zinterpretować Twoje wyniki, sprawdzić, czy nie brakuje innych badań, i skierować Cię do endokrynologa.

Nadmiar hormonu wzrostu - akromegalia

Akromegalia to rzadka choroba, zwykle wywołana gruczolakiem przysadki. Rozwija się latami, dlatego bywa rozpoznawana późno. Do diagnostyki powinny skłonić:

• powiększanie się dłoni i stóp (zmiana rozmiaru obrączki lub butów), zmiana rysów twarzy,
• nadmierna potliwość, bóle głowy, chrapanie, bóle stawów,
• nadciśnienie i cukrzyca, zespół cieśni nadgarstka,
• spadek libido i zaburzenia erekcji, czasem zaburzenia widzenia.

Podstawowym badaniem jest IGF-1; podwyższony wynik wymaga pilnej diagnostyki endokrynologicznej i obrazowania przysadki.

Hormon wzrostu a sterydy i sport

Hormon wzrostu jest lekiem na receptę i substancją zakazaną w sporcie (lista WADA). Stosowanie GH bez wskazań - często razem ze sterydami anabolicznymi - jest dopingiem i realnym ryzykiem zdrowotnym. Konkretne ryzyka takiego stosowania opisujemy w sekcji „Dlaczego nie stosować hormonu wzrostu bez wskazań”.

U zdrowych dorosłych korzyści dla siły i sprawności są niewielkie lub niepotwierdzone. Jeśli stosowałeś GH lub sterydy, powiedz o tym lekarzowi - ta informacja jest objęta tajemnicą lekarską i pomaga ocenić wyniki.

Jak naturalnie wspierać wydzielanie hormonu wzrostu

Największe wyrzuty GH pojawiają się w głębokim śnie i podczas wysiłku. Sprzyjają mu: regularny, wystarczająco długi sen, trening siłowy i interwałowy, utrzymanie prawidłowej masy ciała i niewielkiego obwodu talii, ograniczenie alkoholu. Nie ma diety ani suplementu, który w udowodniony sposób istotnie zwiększa GH u zdrowego dorosłego - a nawet jeśli coś chwilowo podnosi jego stężenie, nie musi to przekładać się na efekty zdrowotne.

• Sen - stałe pory zasypiania i 7-9 godzin snu; najwięcej GH wydziela się w pierwszej fazie głębokiego snu.
• Aktywność - regularny wysiłek, także trening siłowy; brak ruchu i otyłość osłabiają wydzielanie GH.
• Masa ciała - nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza brzusznej, wiąże się z niższym wydzielaniem GH, a redukcja masy ciała częściowo je poprawia.
• Jedzenie - wysoka glukoza i insulina hamują wydzielanie GH, więc pomaga zbilansowana dieta z odpowiednią ilością białka i bez nadmiaru cukrów prostych, szczególnie późnym wieczorem. Nie ma jednak konkretnych produktów „pobudzających hormon wzrostu”.

Dlaczego nie stosować hormonu wzrostu bez wskazań

Hormon wzrostu jest lekiem stosowanym wyłącznie w potwierdzonych wskazaniach - u dzieci z określonymi zaburzeniami wzrastania oraz u dorosłych z udowodnionym niedoborem GH. Wytyczne endokrynologiczne nie zalecają go jako środka „przeciwstarzeniowego”, na odchudzanie ani do budowy masy mięśniowej u zdrowych osób.

• Brak udowodnionych korzyści - u zdrowych dorosłych GH może nieznacznie zmniejszyć tkankę tłuszczową, ale nie poprawia w istotny sposób siły ani sprawności.
• Działania niepożądane - obrzęki, bóle stawów i mięśni, zespół cieśni nadgarstka, insulinooporność i cukrzyca (zobacz insulinooporność), a przy długim nadużywaniu zmiany przypominające akromegalię, w tym przerost mięśnia sercowego.
• Niepewne źródło - preparaty spoza apteki bywają podrobione, zanieczyszczone lub nie zawierają deklarowanej substancji, a samodzielne iniekcje niosą ryzyko zakażeń i powikłań.
• Wpływ na inne hormony - GH zmienia m.in. wyniki tarczycy i glukozy, co utrudnia ocenę zdrowia hormonalnego.

Dawkowanie i sposób podawania ustala wyłącznie endokrynolog prowadzący leczenie. Jeśli chcesz poprawić skład ciała lub samopoczucie, zacznij od diagnostyki - często przyczyną objawów jest niski testosteron, zaburzenia tarczycy lub insulinooporność.

Hormon wzrostu a wzrost - do jakiego wieku działa

Hormon wzrostu zwiększa wzrost tylko do czasu zamknięcia chrząstek wzrostowych w kościach długich, co u chłopców następuje zwykle pod koniec okresu dojrzewania. U dorosłego mężczyzny GH nie wydłuży już kości - nadmiar powoduje wtedy pogrubienie kości dłoni, stóp i twarzy, a nie przyrost wzrostu.

U dzieci i nastolatków decyzję o diagnostyce i leczeniu podejmuje endokrynolog dziecięcy po ocenie tempa wzrastania, wieku kostnego i testów hormonalnych. To, czy jeszcze możliwy jest wzrost w wieku 16-18 lat, zależy od wieku kostnego ocenianego na zdjęciu RTG, a nie od metryki - nie da się tego przewidzieć bez badań.

Najczęstsze pytania

Badania hormonalne - więcej w tym dziale

• Hormony męskie
• Badanie testosteronu
• LH i FSH
• Kortyzol
• TSH, FT3, FT4
• Insulinooporność
• DHEA-S
• Wysoki testosteron