Edukacja · Starzenie się hormonalne
Andropauza (menopauza u mężczyzn) - co to jest, objawy i kiedy leczyć
Andropauza, nazywana też menopauzą u mężczyzn, przekwitaniem lub klimakterium męskim, to zespół objawów związanych ze stopniowym spadkiem testosteronu z wiekiem. Lekarze mówią o hipogonadyzmie o późnym początku (LOH). W przeciwieństwie do menopauzy u kobiet nie dotyczy każdego mężczyzny i nie oznacza nagłego wygaśnięcia funkcji hormonalnej.
Kontynuujesz terapię? Umów wizytę kontrolną - 99 zł
O leczeniu i wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po ocenie medycznej.
Objawy andropauzy
Andropauza nie ma jednego dramatycznego momentu - objawy narastają stopniowo przez lata. Mężczyźni często przypisują je „normalnemu starzeniu się”:
Seksualne
- Spadek libido
- Osłabione erekcje
- Rzadsze poranne wzwody
Fizyczne
- Utrata masy mięśniowej
- Przyrost tłuszczu brzusznego
- Spadek siły i wytrzymałości
- Obniżona gęstość kości (osteopenia w densytometrii)
Psychiczne
- Zmęczenie i brak energii
- Obniżony nastrój
- Mgła mózgowa
- Zaburzenia snu
Andropauza - w jakim wieku się zaczyna i jak długo trwa
Andropauza nie ma określonego wieku początku. Stężenie testosteronu u mężczyzn spada stopniowo - średnio o ok. 1-2% rocznie po 30.-40. roku życia - a objawy, jeśli się pojawiają, zauważa się najczęściej po 45. roku życia. U części mężczyzn poziom hormonu pozostaje prawidłowy do późnej starości.
- To nie jest etap, który „mija”. Niski testosteron związany z wiekiem zwykle się utrzymuje, dlatego pytanie „jak długo trwa andropauza” nie ma jednej odpowiedzi.
- Szybciej rośnie ryzyko przy otyłości, cukrzycy i chorobach przewlekłych - ich leczenie i redukcja masy ciała mogą poprawić poziom testosteronu.
- Objawy u młodszego mężczyzny to nie andropauza - wymagają diagnostyki innych przyczyn niedoboru, zobacz niedobór testosteronu.
Więcej o tym, jak zmienia się poziom hormonu, w artykule testosteron a wiek.
Andropauza vs normalne starzenie - jak odróżnić?
Kluczowa różnica: stopniowy spadek testosteronu z wiekiem to naturalny proces. O andropauzie (hipogonadyzmie późnym) mówimy dopiero wtedy, gdy niski testosteron potwierdzony w badaniach idzie w parze z objawami. Diagnoza wymaga:
To andropauza, jeśli:
- Testosteron całkowity <12 nmol/l w 2 porannych pomiarach
- Objawy kliniczne wpływające na jakość życia
- Wykluczono inne przyczyny (tarczyca, depresja, bezdech)
To NIE andropauza, jeśli:
- T jest prawidłowy mimo objawów - trzeba szukać innej przyczyny
- niski T bez objawów - obserwacja, bez leczenia
- objawy pojawiają się nagle - prawdopodobne inne przyczyny (guz, leki)
Test ADAM - czy objawy wskazują na andropauzę?
Test ADAM to krótki kwestionariusz przesiewowy: 10 pytań z odpowiedziami „tak” lub „nie” o libido, energię, siłę, nastrój, wzrost, sprawność i erekcję. Wynik uznaje się za dodatni, gdy odpowiesz „tak” na pytanie o spadek libido lub o słabsze erekcje albo na co najmniej trzy inne pytania.
- Test nie diagnozuje andropauzy. Często wychodzi dodatnio także przy zmęczeniu, stresie czy depresji.
- Dodatni wynik to sygnał do badań - przede wszystkim porannego testosteronu całkowitego, powtórzonego, jeśli jest niski.
- Ujemny wynik nie wyklucza niedoboru, jeśli objawy się utrzymują.
Możesz go wypełnić online: test ADAM - kwestionariusz. Rozpoznanie wymaga objawów i potwierdzenia w badaniach krwi - zobacz badanie testosteronu.
Leczenie andropauzy - TRT u starszych mężczyzn
TRT u mężczyzn z potwierdzonym LOH poprawia:
- Libido i funkcję seksualną - w badaniu TTrials (Snyder i wsp., 2016) poprawa była umiarkowana, ale istotna
- Skład ciała - wzrost masy mięśniowej, spadek tłuszczu
- Gęstość mineralną kości - szczególnie w odcinku lędźwiowym
- Nastrój - niewielka poprawa; wpływ na energię i witalność nie został w TTrials potwierdzony
TRAVERSE 2023: Największe dotychczas badanie bezpieczeństwa TRT (n=5246, średni wiek 63 lata) wykazało, że TRT nie zwiększa ryzyka zawału, udaru ani zgonu sercowo-naczyniowego w porównaniu z placebo, choć częściej obserwowano migotanie przedsionków, zatorowość płucną i ostre uszkodzenie nerek.
Najczęściej zadawane pytania o andropauzę
Czy andropauza to to samo co menopauza u kobiet?
Nie. Menopauza to wygaśnięcie czynności jajników w ciągu kilku lat, kończące się ustaniem miesiączek. Andropauza to stopniowy, wieloletni spadek testosteronu - ok. 1-2% rocznie po 30.-40. roku życia. Nie każdy mężczyzna odczuwa objawy.
W jakim wieku zaczyna się andropauza?
Spadek T zaczyna się ok. 30. roku życia, ale kliniczne objawy hipogonadyzmu pojawiają się najczęściej po 45. roku życia. U niektórych mężczyzn T pozostaje prawidłowy do późnej starości.
Jakie badania wykonywać, żeby rozpoznać andropauzę?
Minimum: testosteron całkowity (rano, na czczo), LH, SHBG. Opcjonalnie: testosteron wolny (wyliczany), estradiol, prolaktyna, TSH, morfologia, PSA (>40 r.ż.). Dwa pomiary T z odstępem - tygodni.
Czy andropauza wymaga leczenia?
Tylko gdy spełnione są oba kryteria: niski T (<12 nmol/l) PLUS objawy kliniczne wpływające na jakość życia. Sam niski T bez objawów - nie. Objawy bez niskiego T - szukaj innej przyczyny.
Czy można spowolnić andropauzę naturalnie?
Częściowo tak. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, trening siłowy, sen 7-9 h, redukcja alkoholu i stresu spowalniają spadek T. Ale jeśli T jest już klinicznie niski - styl życia sam nie wystarczy.
Czy TRT jest bezpieczna długoterminowo u starszych mężczyzn?
Badanie TRAVERSE (2023, n=5246, średni wiek 63 lata) wykazało, że TRT nie zwiększa ryzyka zawału, udaru ani zgonu sercowo-naczyniowego w porównaniu z placebo. W grupie leczonej częściej występowały jednak migotanie przedsionków, ostre uszkodzenie nerek i zatorowość płucna. Kluczowe: regularne monitorowanie hematokrytu, PSA i lipidów.
Więcej na ten temat
Podejrzewasz u siebie andropauzę?
Konsultacja z lekarzem online: 149 zł. Badania wykonujesz osobno w laboratorium - lekarz powie, które są potrzebne.
Jesteś już naszym pacjentem? Umów wizytę kontrolną (co sprawdzamy na kontroli)
Testosteron i hormony - więcej w tym dziale
Źródła
- Wu F.C.W. i wsp. Identification of Late-Onset Hypogonadism in Middle-Aged and Elderly Men (EMAS). N Engl J Med. 2010;363(2):123–135. doi.org/10.1056/NEJMoa0911101
- Bhasin S. i wsp. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744. doi.org/10.1210/jc.2018-00229
- Lincoff A.M. i wsp. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (badanie TRAVERSE). N Engl J Med. 2023;389(2):107–117. doi.org/10.1056/NEJMoa2215025
- Snyder P.J. i wsp. Effects of Testosterone Treatment in Older Men (TTrials). N Engl J Med. 2016;374(7):611–624. doi.org/10.1056/NEJMoa1506119