Wysoki testosteron u mężczyzn - objawy, przyczyny i co grozi

Objawy nadmiaru testosteronu u mężczyzn

Nadmiar testosteronu nie zawsze daje objawy, a część z nich jest niespecyficzna. Najczęściej obserwuje się:

Objawy fizyczne

• trądzik, przetłuszczanie skóry i włosów, nasilenie łysienia androgenowego,
• wzrost ciśnienia tętniczego i obrzęki,
• podwyższony hematokryt i hemoglobina (zagęszczenie krwi), czasem bóle głowy i zaczerwienienie twarzy,
• powiększenie piersi (część testosteronu przechodzi w estradiol),
• pogorszenie bezdechu sennego.

Objawy psychiczne

• drażliwość, wahania nastroju, czasem większa impulsywność,
• problemy ze snem.

Objawy seksualne i płodność

• zmniejszenie jąder i pogorszenie parametrów nasienia,
• paradoksalnie - spadek libido lub problemy z erekcją.

Skąd biorą się te objawy, wyjaśniamy niżej w sekcji o erekcji i płodności.

Przyczyny wysokiego testosteronu

Przy terapii zastrzykami znaczenie ma moment pobrania krwi - kilka dni po iniekcji stężenie jest najwyższe. Wysokie SHBG może z kolei „zawyżać” testosteron całkowity bez nadmiaru wolnej frakcji (zobacz SHBG).

Co grozi przy długotrwałym nadmiarze

Najlepiej udokumentowanym ryzykiem jest erytrocytoza - wzrost hematokrytu zwiększa lepkość krwi i może podnosić ryzyko zakrzepicy. Wytyczne zalecają modyfikację leczenia, gdy hematokryt przekracza 54% (więcej: hemoglobina i hematokryt na TRT). Do tego dochodzą: wzrost ciśnienia, niekorzystne zmiany lipidów (zwłaszcza po sterydach), nasilenie bezdechu sennego oraz zahamowanie produkcji plemników, które przy wysokich dawkach może utrzymywać się długo po odstawieniu.

Jakie badania wykonać

Przy wyniku powyżej zakresu laboratorium lekarz zwykle zleca:

• powtórzenie testosteronu całkowitego z SHBG (u osób na zastrzykach - w ustalonym momencie cyklu),
• LH i FSH - odróżniają źródło zewnętrzne od produkcji własnej,
• estradiol, morfologię z hematokrytem, lipidogram, enzymy wątrobowe, ciśnienie,
• przy braku przyjmowania androgenów - DHEA-S, 17-hydroksyprogesteron, USG jąder i ewentualnie obrazowanie nadnerczy.

Zobacz też: DHEA-S i LH i FSH u mężczyzn.

Jak obniżyć za wysoki testosteron

Sposób zależy od przyczyny - dlatego najpierw trzeba ją ustalić. Na TRT lekarz koryguje dawkę, odstęp między iniekcjami lub formę leku, tak aby stężenie mieściło się w środku zakresu referencyjnego. Samodzielne zmiany dawkowania nie są wskazane. Przy sterydach najważniejsze jest bezpieczne odstawienie pod kontrolą lekarza i ocena powikłań - więcej w artykule sterydy a TRT. Przy podejrzeniu guza diagnostykę i leczenie prowadzi endokrynolog lub urolog.

Dieta, suplementy czy zioła „obniżające testosteron” nie mają udokumentowanego znaczenia przy nadmiarze wywołanym lekami lub sterydami - nie zastępują korekty leczenia ani diagnostyki. Utrzymanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu i leczenie bezdechu sennego wspierają ogólne zdrowie, ale nie obniżą testosteronu podawanego z zewnątrz.

Wysoki testosteron a erekcja i płodność

Testosteron podawany z zewnątrz hamuje wydzielanie LH i FSH. Bez tych sygnałów jądra ograniczają własną produkcję testosteronu i plemników - nawet do ich braku w nasieniu. Dlatego mężczyzna planujący dziecko powinien powiedzieć o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii (TRT a płodność, LH i FSH u mężczyzn).

Testosteron powyżej zakresu fizjologicznego nie poprawia erekcji. Problemy z erekcją przy nadmiarze androgenów wiążą się zwykle z wysokim estradiolem, nadciśnieniem lub okresem po odstawieniu sterydów, gdy własna produkcja jest jeszcze zahamowana.

Leki na zbicie testosteronu - blokery testosteronu

U zdrowego mężczyzny nie stosuje się leków na zbicie testosteronu. Leczenie obniżające testosteron (tzw. hormonoterapia, deprywacja androgenów) to postępowanie w określonych chorobach - przede wszystkim w raku prostaty, gdzie wzrost guza zależy od androgenów. Stosuje się wtedy m.in. analogi lub antagonistów GnRH oraz leki blokujące receptor androgenowy, a decyzję podejmuje urolog lub onkolog (rak prostaty).

Gdy testosteron jest za wysoki na TRT, najczęściej wystarcza zmiana dawki, odstępu między iniekcjami lub formy leku - nie dokłada się „blokera”. Przy nadmiarze bez leczenia hormonalnego szuka się przyczyny, np. guza jądra lub nadnercza. Blokery testosteronu przyjmowane na własną rękę mogą wywołać objawy niedoboru, spadek libido, zaburzenia erekcji i utratę masy kostnej, a także zafałszować wyniki badań.

Najczęstsze pytania

Badania hormonalne - więcej w tym dziale

• Hormony męskie
• Badanie testosteronu
• LH i FSH
• Kortyzol
• TSH, FT3, FT4
• Insulinooporność
• DHEA-S
• Hormon wzrostu