Testosteron - skutki uboczne leczenia, zastrzyków i nielegalnych preparatów

Kiedy stosuje się testosteron

Terapię testosteronem (TRT) stosuje się u mężczyzn z potwierdzonym niedoborem, żeby złagodzić objawy, takie jak spadek libido, utrata masy mięśniowej, obniżony nastrój i zmęczenie. Leczenie wymaga kontroli lekarza, bo testosteron - także w dawkach leczniczych - ma działania niepożądane. Inne ryzyko niosą sterydy anaboliczne i preparaty z nielegalnych źródeł: dawki są tam wielokrotnie wyższe, a skład nieznany.

Najczęstsze skutki uboczne testosteronu

U części mężczyzn leczonych testosteronem pojawiają się działania niepożądane - najczęściej w pierwszych miesiącach terapii. Należą do nich:

• Trądzik i skóra tłusta
• Nasilenie bezdechu sennego lub zaburzeń oddychania
• Ginekomastia (powiększenie i tkliwość piersi)
• Obrzęki kostek
• Wzrost liczby czerwonych krwinek (hematokrytu) - zwiększa ryzyko zakrzepów.

Rzadziej występują bóle głowy, obniżony nastrój, problemy ze snem, powiększenie prostaty i bóle mięśni. Ból w klatce piersiowej, duszność, nagłe zaburzenia widzenia lub mowy albo osłabienie jednej strony ciała wymagają pilnej pomocy - zadzwoń pod numer 112.

Testosteron w zastrzykach domięśniowo - skutki uboczne

Testosteron w zastrzykach podaje się domięśniowo, najczęściej w pośladek. Poza działaniami wspólnymi dla wszystkich form leczenia zastrzyki mają kilka własnych skutków ubocznych:

• Ból, zaczerwienienie lub stwardnienie w miejscu wkłucia - zwykle mijają w ciągu kilku dni.
• Wahania samopoczucia między dawkami - po zastrzyku poziom hormonu rośnie, a przed kolejnym spada; część mężczyzn odczuwa to jako zmiany energii, nastroju lub libido.
• Szybszy wzrost hematokrytu niż przy żelu - dlatego morfologia jest stałym elementem kontroli.
• Kaszel lub duszność tuż po zastrzyku depot - rzadka reakcja na olejowy roztwór leku; zastrzyk depot wykonuje się w gabinecie, a pacjent zostaje chwilę pod obserwacją.

Odstępy między zastrzykami i dawkę ustala lekarz - nie zmieniaj ich samodzielnie. Porównanie form leczenia znajdziesz w artykule formy testosteronu.

Długoterminowe ryzyka i kontrowersje

Historycznie obawiano się, że długotrwałe stosowanie testosteronu zwiększa ryzyko chorób sercowo‑naczyniowych i raka prostaty. Nowe badania kliniczne wskazują jednak, że u mężczyzn z potwierdzonym niedoborem testosteronu nie ma istotnego zwiększenia ryzyka zawału serca czy udaru, ani rozwoju nowotworu prostaty. Mimo to lekarze zalecają ostrożność, szczególnie u osób z chorobami serca lub nasilonym rozrostem prostaty; aktywny rak prostaty lub piersi jest przeciwwskazaniem.

Ryzyka związane z suplementami i nielegalnymi preparatami

Suplementy typu „booster” i sterydy anaboliczne z nielegalnych źródeł wiążą się z dodatkowymi zagrożeniami:

• uszkodzenie wątroby (sterydy, zwłaszcza doustne);
• nieznany skład i ukryte substancje (boostery);
• zaburzenia profilu lipidowego;
• niepłodność wynikająca z zahamowania produkcji plemników;
• zmiany nastroju, w tym agresja i depresja.

Kupując suplementy z niepewnego źródła, ryzykujesz, że zawierają ukryte leki na erekcję albo inne substancje czynne, których nie ma na etykiecie.

Kiedy rozważyć terapię

TRT stosuje się u pacjentów z objawowym hipogonadyzmem, u których dwukrotne badanie krwi (w godzinach porannych) potwierdziło niski poziom testosteronu. Przed rozpoczęciem terapii lekarz powinien wykluczyć inne przyczyny objawów (np. depresję, bezdech senny) oraz ocenić ryzyka kardiologiczne i urologiczne. W trakcie leczenia lekarz planuje kontrole po 3, 6 i 12 miesiącach, potem zwykle raz w roku - z oceną hematokrytu i PSA (antygenu swoistego dla prostaty). Jak lekarz monitoruje terapię, opisujemy w artykule skutki uboczne TRT.

Bezpieczne stosowanie TRT

• Dobór formy leku: dostępne są zastrzyki domięśniowe, żel, rzadziej kapsułki doustne (plastry i implanty praktycznie nie są w Polsce dostępne). Wybór zależy od preferencji pacjenta, ryzyka działań niepożądanych i ceny.
• Regularne badania: przed i w trakcie leczenia należy monitorować morfologię krwi (hematokryt) i PSA oraz oceniać objawy; próby wątrobowe wg wskazań, aby w porę wychwycić powikłania.
• Utrzymanie zdrowego stylu życia: TRT nie zastępuje regularnego ruchu, zdrowej diety i higieny snu, które pozostają fundamentem profilaktyki chorób przewlekłych.

Podsumowanie

Leczenie testosteronem może przynieść istotną poprawę jakości życia u mężczyzn z udokumentowanym niedoborem, jednak wymaga odpowiedniej diagnostyki i nadzoru. Pacjenci powinni być świadomi częstych i rzadkich skutków ubocznych, a decyzję o terapii podejmować wspólnie z lekarzem. Suplementy reklamowane jako „boostery” mogą zawierać nieznane substancje i zwiększać ryzyko powikłań.

Najczęstsze pytania

Terapia TRT - więcej w tym dziale

• Terapia testosteronem
• Formy testosteronu
• Badania przed TRT
• HCG u mężczyzn
• Hematokryt na TRT
• TRT a płodność
• Skutki uboczne TRT
• Prostata a testosteron
• Testosteron w tabletkach
• Sterydy a TRT
• Klomifen u mężczyzn